Türkçe'mizi kolayca öğreniyoruz....

Yeni Başlık Gönder Cevap Gönder « Önceki başlıkSonraki başlık »
Sayfa::  1
 Yazar  Mesaj
İdris-Abi



Kayıt: 27.03.2005
Üye No: 3,006
Şehir: İstanbul
Offline




Tarih: 30 Nisan 2006, 18:12 Tek mesaj gösterimi1

TÜRK DİLİNİN DÜNYA DİLLERİ ARASINDAKİ YERİ.......


Dünya üzerinde konuşulan ve yazılan diller, genellikle iki esasa göre sınıflandırılmaktadır:


1. Köken (soy, menşe) bakımından diller

2- Yapı bakımından diller


Şimdi bu iki grubu inceleyelim ...


1- Köken bakımından diller :

A-Hint-Avrupa dil ailesi

a)Asya kolu:

Hintçe, Urduca, Farsça ,Ermenice, Hititçe...


b) Avrupa kolu:


1. Germen kolu:

İngilizce , Almanca, Flamenkçe ...

2. Roman kolu:

Lâtince, Fransızca, İtalyanca, İspanyolca...

3. Slav kolu:

Rusça, Sırpça, Bulgarca, Boşnakça, Lehçe...

Diğerleri:

Yunanca, Arnavutça, Keltçe...

B- Hami-Sami dil ailesi:

Ortadoğu ve Kuzey Afrika’da konuşulan diller bu aileye mensuptur. Arapça, İbranice ve Berberi

dilleri


C- Çin-Tibet dil ailesi:

Çince,Tibetçe, Wietnamca ve Endenozya adalarında konuşulan diller.


D- Bantu dil ailesi:

Orta ve Güney Afrika’da konuşulan yerli diller.



E- Ural Altay dil birliği:


a) Ural kolu:


1. Fin –Ugor:

Ugorca ve Permce (Fince ve Macarca’yı içine alır)


2. Samoyet:

Samoyetçe

b) Altay kolu:


Türkçe, Moğolca, Mançuca, Tunguzca, Korece ve Japonca.


VI. Kafkas dilleri:

Gürcüce, Çeçence, Lezgince, Çerkez-Abhaz dilleri.

2: Yapı bakımından dünya dilleri :

Yapı bakımından benzerliklerine göre dünyadaki diller üç gruba ayrılmaktadır:

a) Tek heceli diller:

Bu yapıdaki dillerde kelimeler tek heceden ibarettir. İsim veya fiillerde çekim yoktur....

Zengin bir vurgu sistemi vardır. Kelimenin anlamı çoğu kez cümledeki sırasından anlaşılır.

Çin-Tibet dilleri, yapı bakımından tek heceli dillerdir.

b) Çekimli diller:

Çekimli dillerde tek ve çok heceli kökler ve bir takım ekler vardır. Fakat yeni kelime yaparken ve

çekim sırasında çok defa ,köklerde bir değişiklik olur. Bazı dillerde bu değişiklik kelime kökünü

tanınmaz hale getirir. Arapça ve Fransızca’yı bu dillere örnek gösterebiliriz.

c) Eklemeli diller (Bitişken diller):

Türkçe ve diğer akraba diller ile Ural dil ailesine mensup diller yapı bakımından eklemeli dillerdir. Bu

dillerde kelimeler isim veya fiil kökleri hâlinde bulunurlar. Kelime türetme bu köklere ekler getirmek

suretiyle olur. Türkçe yapı yönüyle bu gruba girer.

Sonuç olarak Türkçe 'miz ;

***** köken bakımından : Ural-Altay dil birliğinin Altay kolunda,

***** yapı bakımından : eklemeli diller grubunda sondan eklemeli bir dildir.



Konuşma Dili Ve Yazı Dili

Konuşma Dili: Evde, sokakta, okulda, hulâsa günlük hayatta her yerde kullanılan dildir. Sosyal

çevrelere göre, farklılıklar arz eder. Bundan da; lehçe, şive ve ağız terimleri ortaya çıkar.

Lehçe: Bir dilin, bilinen ve takip edilen tarihinden önce, kendisinden ayrılan ve çok büyük farklılıklar

gösteren kollarına denir. Ses, şekil ve kelime farklılıklarına dayanır.

Örnek: Çuvaşça ve Yakutça, Türkçe''nin lehçelerindendir. Türkiye Türkçesindeki, "ayak" kelimesi,

Çuvaşça''da, "ura" olarak geçmektedir.

Şive: Bir dilin, bilinen ve takip edilen tarihî döneminde kendisinden ayrılan ve ses, şekil değişikliği

gösteren kollarına denir.

Örnek: Kırgız Türkçesi, Azerî Türkçesi, Türkiye Türkçesi, Kazak Türkçesi, Kıpçak Türkçesi

Türkçe''nin şivelerindendir. Türkiye Türkçesindeki "ben", Azerî Türkçesinde "men" olmaktadır.

Ağız: Bir şive içindeki, söyleyiş farklılıklarına dayanan küçük kollardır.

Örnek : Nevşehir ağzı, Aksaray ağzı, Yozgat ağzı ...


Biraz söyleyiş farklılıkları olsa da, bir şive içindeki çeşitli ağızları konuşan kişiler, birbirleriyle çok


rahat anlaşırlar. Şiveleri farklı olan kişilerin, birbirleriyle anlaşmaları biraz daha zordur. Kelimelerde,

az da olsa farklılıklar görülmektedir. Lehçeleri farklı olan kişilerin,birbirleriyle anlaşmaları ise

diğerlerine göre çok daha zordur.

Yazı Dili:

Yazıda kullanılan dildir, aynı zamanda medeniyet dilidir.

ancak; medeniyeti, kültürü ve edebiyatı olan milletler, yazı dilini kullanmışlardır.

Bu dile, kültür dili, edebiyat dili de denir.

Yazı diline, konuşma dilindeki farklılıkların hiçbiri aktarılmaz.

Çünkü, her milletin bir tek yazı dili bulunur .

Hiç kimse, konuştuğu gibi yazamaz.



**** Bu ön saptamayı yaptıktan sonra şimdi Türkçe 'mizi dilbilgisi bakımından kısa ve öz olarak

bilgilerimizi tazeleyelim ......


karar verdik ve keyifle Türkçemizi öğrenmek için yürüyüşümüze başlıyoruz ..





Konu başlığımız KELİME .....




____ Kendi başına anlamı olan ve cümle kurmaya yarayan sözlere KELİME

denilir .....


ve 4 bölümde incelenir .....


A- Anlam özelliklerine göre :

1- Gerçek anlamlı kelimeler

2- Mecaz anlamlı kelimeler

3- Eş anlamlı kelimeler

4- Karşıt / zıt anlamlı kelimeler

5- Terim anlamlı kelimeler

6- Eş sesli kelimeler

7- Argo anlamlı kelimeler

8- Deyim meydana getiren kelimeler



B- Yapılarına göre :

1- Basit kelimeler

2- Türemiş kelimeler

3- Bileşik kelimeler



C- Anlamlarına göre :


1- İsim

2- Sıfat

3- Zamir

4- Fiil

5- Zarf

6- Edat

7- Ünlem

8- Bağlaç



D- Görevlerine göre :

1- Özne

2- Tümleç
Şimdi bunları bir bir açalım .....

A- Anlam özelliklerine göre :



1- Bir kelimenin sözlükteki asıl , öz anlamına gerçek anlamı denilir ......


2- Sözlükteki asıl , öz anlamından başka anlamda kullanılmasına o kelimenin

mecaz anlamı denilir .....

3- Yazılışları ayrı / farklı , anlamları aynı kelimelere eş anlamlı kelimeler

denir..


örnek :


cevap = yanıt

soru = sual

fark = ayrım



4- Anlamları birbirinin zıttı / karşıtı olan kelimelere karşıt anlamlı kelimeler

denir ...


örnek :


aydınlık = karanlık

savaş = barış

ince = kalın

yaz = kış



5-

Bir bilim

bir sanat

bir meslek ile ilgili özel anlamlı kelimelere terim denilir ...

örnek :


açı , nokta , nota , artı , eksi , mikroskop gibi ...



6- Yazılışları aynı , anlamları farklı kelimelere eşsesli / sestaş kelimeler

denir.

örnek :

'' Ben size geleceğim .

Yüzümdeki benlere sıkılıyorum ..''

ikiside aynı harflerle yazılmış ama anlamları farklı değil mi !



7- Bir meslek veya topluluk sınıfı arasında kullanılan özel anlamlı kelimelere

argo anlamlı kelimeler denilir ...

örnek :

mangiz = para

moruk = yaşlı demektir .....



8- Mecaz anlamlı bir kelimenin, bir başka kelime ile kullanılara kalıplaşmasına

deyim denilir ....


örnek :

'' Saçını başını yolmak ..''

Burada anlatılan saç baş yolunması değildir ....

''üzüntüsünden dövünmüş ''

olduğu anlatılıyor .....


3- Yüklem dir .........





Punky Punky Punky
 Kullanıcı bilgilerini göster Özel mesaj gönder Alıntıyla Cevap Gönder Başa dön 
İdris-Abi



Kayıt: 27.03.2005
Üye No: 3,006
Şehir: İstanbul
Offline




Tarih: 30 Nisan 2006, 19:39 Tek mesaj gösterimi2

B- Yapılarına göre :



1- Basit kelimeler :



Sonuna hiç bir ek almamış kök halindeki kelimelere denilir ...

Basit kelimeler anlamlı parçalara bölünemez ...

örnek :

sınıf

göz

kitap

ev gibi ....



2- Türemiş kelimeler :


Bir kelimenin yapım eki alarak yeni anlamda bir kelime meydana gelmesine

türemiş kelime denilir ....

Yapım eki alan kelimelere gövde denilir ....


örnek :

tat/ duyu __ tatlı / şekerli madde

İstanbul / bir şehir __ İstanbul'lu / İst. da yaşayan



3- Birleşik kelimeler :



İki veya daha fazla kelimenin ek giremeyecek şekilde birleşip kaynaşmasından

meydana gelen yeni anlamda ki kelimelere birleşik kelimeler denilir ..

Ayrı ayrı anlamları düşünülemez ...


örnek :

dedikodu

hayırsever

imambayıldı

boşboğaz / boş = sıfat boğaz = organ

yeni anlamı ise , gereksiz konuşan dır ...




Anlamlarına ve görevlerine göre kelimeleri daha sonra işleyeceğiz .....


**** Konu başlığımız Türkçede EKLER :


____ Kelime kök / basit kelime ve gövdelerine /türemiş kelime eklenerek

yeni anlamda kelimeler türeten ve eklendiği kelimeyi cümle içinde

biçimlendirmeye / yönlendirmeye yarayan söz parçalarına EK denir .....


1- Yapım ekleri

* yeni kelimeler mey. gelir .
* anlam değişir.


2- Çekim ekleri

* yeni kelime mey. gelmez
* anlam değişmez.



1- Yapım ekleri :


Kelimeye eklenirse , o kelimenin anlamını değiştirir ve köke bağlı yepyeni

anlamda bir kelime oluşur ....


örnek :

tuz __ tuzluk __ tuzcu

madde __ araç __ satacı



** Belli başlı yapım ekleri :


ci : gemici __ sandalcı __ davulcu

lik : çimenlik __ buzluk __ önlük

daş : vatandaş __ yurttaş __ sestaş

li : evli __ şapkalı __ okullu __ görgülü

siz : evsiz __ akılsız __ tuzsuz __ gözsüz

i : dizi __ takı __ örtü __ dolu

nci : birinci __ ikinci __ üçüncü __ onuncu


gibi ......



2- Çekim ekleri :

Eklendikleri kelimenin anlamını değiştirmezler ancak eklendiği kelimeyi cümle

içinde biçimlendirir ve yönlendirir.


örnek :


ev __ evi __ eve __ evden __ evde __ evim __ evler ... gibi

görüldüğü gibi anlam değişmemiştir .....





*** Belli başlı çekim ekleri :





1- İsmin halleri : ete__ gemide__ bahçeden __ devi


2- Çoğul halleri : ler , lar evler __ çocuklar


3- Zaman helleri : sevdi __ gitmiş __ görecek


4- Şahıs halleri : verdim __ koşmuşsun

5- İyelik ekleri : annem __ teyzen __ babamız


6- Tamlama ekleri : gemi-n-in __ baca-s-ı



Not :

1- Bir kelime bşirden fazla yapım eki alabilir

göz - lük - çü

deri - ci - lik

durgun - luk


2- Bir kelime birden fazla çekim eki alabilir


dil - ler - de

anne - miz - den


3- Bir kelime hem yapım eki hemde çekim eki birlikte alabilir


boş - luk - ta

akıl - lan - mış


** önce yapım eki

** sonra çekim eki alırlar ...







Konu başlığımız HECE :




_____ Ağzın bir hareketi ile çıkan ses veya sesler topluluğuna hece

denir …..

• Hecede anlam aranmaz …

• Hece bölünmeyen en küçük sözdür ….


Kural 1- Her hecede 1 sesli harf bulunur ….

Kural 2 – Her hecede en az 1 , en çok 4 ses bulunur ….

Örnek :


o , al , git , dört



Kural 3 - Bazı heceler tek başına aynı zamanda kelimelerdir ….


Örnek :


Dur , Bu , Şu , Sel , Yaz gibi …..


---------------------------------------------------------------------------------------

Harf sayısına göre heceler :


1- 1 sesli harf : o

2-1 sesli , 1 sessiz : at

3-1 sessiz , 1 sesli : ta

4-sessiz + sesli + sessiz : kal

5- Sesli + sessiz + sessiz : üst

6- Sessiz + sesli + sessiz + sessiz : dört , kırk




Hece düşmesi :


Kıvır __ Kıvırım denmez __ Kıvrım denir ….

Emir __ Emiri denmez __ Emri denir ….

Ağız __ ağzı denmez __ Ağzı denir ….









** ULAMA :


____ Cümlede bir kelimenin son harfi sessiz ise , bir sonraki kelimenin

İlk harfi sesli ise bu iki kelime bitişik gibi okunur ve bu işleme ulama

denir …..

örnek :

Dargın insan = Dar – gı – nin – san

Bayat ekmek = Ba – ya – tek – mek



Kural : Duruma uygun ( sessiz __ sesli ) iki kelime arasında bir noktalama işareti varsa

ulama olmaz ….



-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------



KAYNAŞMA :


_____ Sesli harfle biten bir kelimeden sonra sesli harfle başlıyan bir kelime gelirse , 2 sesli

yan yana gelemeyeceğinden , araya ( N , S , Ş , Y ) sessiz harflerinden uygun olanı girer.


Bu olaya kaynaşma denilir ………


N , S , Ş , Y , harflerine de kaynaştırma harfleri denilir ….




Örnek :

Baca __ bacaya

Soba boru __ soba borusu

Yedi __ Yedişer

Ali ev __ Alinin evi ……. Gibi ….
 Kullanıcı bilgilerini göster Özel mesaj gönder Alıntıyla Cevap Gönder Başa dön 
İdris-Abi



Kayıt: 27.03.2005
Üye No: 3,006
Şehir: İstanbul
Offline




Tarih: 01 May 2006, 00:01 Tek mesaj gösterimi3

Şimdiki konu başlığımız HARFLER ......


Türkçemizde kullanılan harfler 29 tanedir .......

8 tanesi sesli ( Ünlü )

21 tanesi sessiz ( Ünsüz )


Ünlü harfler Geniş Dar Geniş Dar
__________________________________________________ __________

Kalın A I O U

İnce E İ Ö Ü





Büyük sesli uyumu :

Bir kelimenin ilk hecesindeki sesli kalınsa , sonraki hecelerin seslileri de

kalın olur.....

Eğer ince olursa , sonraki hecelerin seslileri de ince olur .......

İşte buna Büyük sesli uyumu denir ......



örnek :


**** a + ğaç ; bo + ya ; ge + mi ; kö + pek

kalın kalın kalın kalın ince ince ince ince



Kelimelere eklenen eklerde genellikle bu kurala uyarlar ___________

örnek :

Bö - cek + ler ( ince + ince + ince )

A - kıl + lı ( kalın + kalın + kalın )

Ci - ğer + ci ( ince + ince + ince )



Kural 1 :

Birleşik kelimelerde Büyük sesli uyumu aranmaz ........

örnek :

Boğaziçi ____ B o ğ a z + i ç i ( k + k + i + i )




Atatürk ____ A t a + t ü r k ( k + k + i )




--------------------------------------------------------------


Kural 2 :

( yor ) , ( ken ) , ( ki ) , ( leyin ) ekleri Büyük sesli / ünlü uyumu

kuralına uymaz ....

örnek :

Getiriyor ____ Ge + ti + ri + yor ( ek ) ( i + i + i + k )



sabahki ____ Sa + bah + ki ( k + k + i )



Akşamleyin ___ Ak + şam + le + yin ( k + k + i + i )




---------------------------------------------------------------------


Kural 3 :

Yabancı dillerden dilimize geçmiş kelimelerde Büyük sesli uyumu

aranmaz...


örnek :


K a l e m ; K i t a p ; O t o b ü s ; T e l e v i z y o n

Kalem : ( k + i )

Otobüs : ( k + k + i )

Televizyon : ( i + i + i + k )

--------------------------------------------------------------------



Küçük sesli uyumu :


Kelimelerde Düz ünlülerden ( a , e , ı , i ) sonra düz ünlüler , veya

yuvarlak ünlülerden ( o , ö , u , ü ) sonra ya dar -yuvarlaklar ( u , ü )

yada düz - genişler ( a , e ) gelirse bu uyuma küçük sesli uyumu denir ...


örnek :

Bakırcı ____ Ba + kır + cı ( hepsi düz ünlü )

Yumruklamak ____ Y u m + r u k + l a + m a k ( y.ü + y + d.ü + d.ü )




y.ü : yuvarlak ünlü

y : yuvarlak

d : düz ünlü


SESSİZ ( ÜNSÜZ) HARFLER ve bu harflerle ilgili kurallar :


A- Sürekli sessiz : f,s,ş,h, ğ, j, l,m,n,r,v,y,z.

a-Sert sessiz : f,s,ş,h

b-Yumuşak sessiz : ğ,j,l,m,n,r,v,y,z.


B- Süreksiz sessiz : p,ç,t,k,b,c,g,d.

a-sert sessiz : p,ç,t,k

b- Yumuşak sessiz : b,c,g,d


Kural 1 :

Türkçe kelimelerin kökünde 2 sessiz / ünsüz bulunmaz …..

Örnek :

Z ü p p e . ( p p / iki sessiz ) olmaz ….

M i l l e t ( l l olmaz )

Hü r r i y e t ( r r ) olmaz .

** Bunlar Türkçe kelime değildir . Yabancı dillerden gelmiştir ….




Kural 2 :

Türkçe kelimelerin sonunda yumuşak sessizler ( b,c,d,g) bulunmaz.

Türkçe kelimeler , sert sessizler ( p, ç, t, k ) ile biter ….


Örnek :

Ç o r a b ( yanlış ) ___ Çorap ( doğru )

Ağac ( yanlış ) ___ Ağaç ( doğru )

Kanad ( yanlış ) ___ Kanat ( doğru )

**** Bazı yabancı kelimelerde Yumuşak sessiz bulunur ..

Örnek :

Sac : demirden yapılmış levha

Ad : isim gibi …..



Kural 3 :

Türkçe kelimelerin sonunda ( p,ç,t,k ) gibi sert sessiz harf varsa

Bu kelimeye ünlü / sesli harfle başlayan bir ek ( a,e,ı,i,u,ü,o,ö )

gelirse , kelimenin sonundaki sert sessiz ( p,ç,t,k ) harfleri yumuşar .

Buna sert sessizlerin yumuşaması denilir …….


Örnek1 :

Çorap ___ Çorapı olmaz . ___ Çorabı olur ……

Kanat ___ Kanatı olmaz ___ Kanadı olur .

Bayrak___ Bayrakı olmaz ___ Bayrağı olur …..


Örnek 2:

Ayşe , öğretmene çiçek verdi .

Öğretmen çiçeği ( k _ ğ olur ) kokladı ……




Kural 4 :


Sonu sert sessiz harflerle ( p,ç,t,k,s,ş,h,f ) biten Türkçe kelimelerin sonuna ( b,c,d,g )

yumuşak sessizlerin biriyle başlayan bir ek getirilirse , ekin başındaki harf sertleşir …

Buna SERT SESSİZLERİN BENZEŞMESİ denilir …….


Örnek :

Ağaç ___ Ağaçda olmaz ___ Ağaçta olur …..





ÖNEMLİ NOT :

Son harfleri ( p,ç,t,k ) olan özel isimler ünlü harfle başlayan bir ek alsada değişmez …..

Bu ek KESME İŞARETİ ( ‘ ) ile ayrılır ve yazılır …..






Konu başlığımız C Ü M L E :




________ Bir duyguyu , bir düşünceyi , bir isteği , bir yargıyı ve bir olayı anlatmak için

kurulan söz dizisine CÜMLE denilir ……


örnek :

Çocuklarımı çok seviyorum . ( Duygu )

Kitaplar , solmayan çiçeklerdir. ( Düşünce )

Sağlık için , erken yatıp erken kalkmalı . ( Yargı )

Babacığım ! bizi parka götürürmüsün ? ( İstek )

Dünkü yağmurda evleri su bastı . ( Olay ) anlatıyor ……




________ Kelime veya kelime gruplarının cümledeki görevlerine CÜMLENİN

ÖGELERİ denilir ….


Cümlede 3 türlü ÖGE vardır ..


1- Yüklem ( temel öge )


2- Özne ( temel öge )


3- Tümleç ( yardımcı öge ) dir …….



1- Yüklem :

___ Fiillerin cümledeki görev adına yüklem denir ………


• çekimli fiiller

• Fiilimsiler

• Ek fiil almış isim soylu kelimeler

• Tamlamalar

Cümlede yüklem görevini alabilirler ………


Örnek :


Geldik . ( çekimli fiil )

Yaşamak için ( fiilimsi )

Bilim+dir ( ek fiil almış isim soylu kelime )


***** Yüklem , cümlede öznenin yaptığı iştir / eylemdir ……


***** Cümleye :

NE YAPMAK ? / NE YAPTI ?

NE OLMAK ? / NE OLDU ?

NEDİR ?

Sorularak bulunur …….


Örnek :

Begüm ders çalışıyor . __ Ne yapıyor ? ___ Çalışıyor .. ( yüklem )

Burçin çalışkandır . __ Nedir ? ___ Çalışkandır . ( yüklem )

Camlar bir bir kırılıyor . __ Ne oluyor ? ___ Kırılıyor . ( yüklem )


Not :

Yüklem tek başına cümle olur .


Örnek :

Çalışıyor .

Gidiyorum .

Okuyorsun . gibi ……


Ama yüklemsiz cümle olmaz .

Çünkü yüklemsiz cümlenin bir amacı olmaz …..




2- Özne :

___ Cümlede yüklemin bildirdiği işi / eylemi yapan ve oluştan etkilenen varlığa ÖZNE

denir. …..


( Fiilin kişisi durumunda olan kelime veya kelime gruplarına özne denir .)



***** Cümlenin yüklemine KİM ? sorusu sorularak bulunur ….


Örnek :

Can , bu konuyu iyi çalışmış .

Kim çalışmış ?

Can . ( öznedir )



____ Cümlede özne :


İsim olabilir : İdris bu gün bize geldi .____ Kim geldi ? ___ İdris .

İsim tamlaması olabilir : Ali’nin kalemi kayboldu .__ Ali’nin kalemi = isim tamlaması

İsimleşmiş sıfatlar olabilir : Küçükler buraya gelsin .__ küçükler = isimleşmiş sıfat

Sıfat tamlaması olabilir :Bozuk gıda insanın midesini bozar . __ bozuk gıda …..

Zamir olabilir : Yarın öğretmene sen söyle . __ sen = zamir .

Harf olabilir : B sessiz harftir .___ b = harf


_____ Cümlenin öznesi açıkça belli değilse , yüklemin kişisi cümlenin öznesidir ………

Böyle yüklemim kişisi , özne olursa bu tip öznelere gizli özne denir .


Örnek1 :

Bu konuyu iki saattir anlatıyorsun .

Kim anlatıyor ?

Sen . ( gizli öznedir .) ( yüklemin kişisidir .)


Örnek 2 :

Annemi bu sene kaplıcaya götüreceğiz .

Kim götürecek ?

Biz . ( gizli öznedir .) ( yüklemin kişisidir .)




__________ Cümlenin öznesi bazen hem açık hemde gizli bir şekilde olmayabilir .

Bu durumda cümlenin nesnesi / tümleci , özne kabul edilir.

Bu tür öznelere sözde özne denir .


Örnek :


Kapı durup dururken açıldı .

Kim açtı ?

Belli değil …..

Ne açıldı ?

Kapı .

İşte sözde özne , kapı …. ( nesne )
3- Tümleç :


_______ Cümlede özne ve yüklemin dışındaki kelime veya kelime grupları , o cümlenin

TÜMLECİ olurlar ……..


_______ Tümleçler yüklemin anlamını :

Zaman
Yer
Sebep
Durum

gibi çeşitli yönlerden tamamlayan ve pekiştiren kelime veya kelime gruplarıdır …….


Örnek :

Ben baktım .____ Ben ( özne ) , baktım ( yüklem )

Bu cümle ile ilgili aklımıza şu sorular gelir .

• Nezaman baktım ?
• Nereden baktım ?
• Nereye baktım ?

Bu soruların cevapları ayrı ayrı tümleçlerdir ……

Ve bu cevaplar cümlenin anlamını tamamlarlar .

Soruların cevaplarını cümleye katarsak , cümlemiz ;

‘’ Ben bu gün gözlerimi açtığımda pencereden dışarı baktım …..’’ olur ……

Ben : özne

Bu gün gözlerimi açtığımda pencereden dışarı : tümleç

Baktım : yüklem dir ….




TÜMLEÇLER :

1- Düz tümleç / nesne
2- Dolaylı tümleç
3- Zarf tümleçleri
4- Edat tümleçleri

diye dört bölümde incelenir …….



1- Düz tümleç / nesne :

Yüklemin yaptığı işten doğrudan etkilenen varlığa DÜZ TÜMLEÇ /NESNE denir .

• Tümleçlerin en önemlisi NESNE dir …..



NESNELER :

A-Belirtili nesne

B-Belirtisiz nesne

Diye iki grupta incelenir ….


A- Belirtili nesne :

• İsmin (i) halindeki nesnelerdir

• Yükleme NEYİ , KİMİ soruları sorularak bulunur

Örnek 1:

Selma defterini düşürdü .

Neyi düşürdü ?

Defterini . ( belirtili nesnedir )


Örnek 2:

Nail , Serpil’i itti .

Kimi itti ?

Serpil’i . ( belirtili nesnedir )



B- Belirtisiz nesne :

İsmin ( yalın ) halindeki nesnelerdir …..

• Yükleme NE sorusu sorularak bulunur …..

Örnek:

Begüm kırtasiyeden kalem aldı .

Ne aldı ?

Kalem .( belirtisiz nesnedir )




2- Dolaylı Tümleç :

Yüklemin bildirdiği işlerin ;

Nereye yöneldiğini

Nerede bulunduğunu

Nereden ayrıldığını

bildiren tümleçlerdir …..


______ Cümlede ismin ( e , de , den ) hallerinde bulunurlar ……


______ Dolaylı tümleç ;

Nerede ?

Nereden ?

Nereye ?

Kime ?

Kimde ?

Kimden ?

Soruları ile bulunur …..


Örnek 1 :

Begüm ağaca çıkmış …

Nereye çıkmış ?

Ağaca . ( Dolaylı tümleçtir .)



Örnek 2 :

Kalemim Burçin’de kaldı .

Kimde kaldı ?

Burçin’de . ( Dolaylı tümleçtir .)

Örnek 3 :

Şimdi köprüden geçeceğiz.

Nereden geçeceğiz ?

Köprüden . ( Dolaylı tümleçtir .)





3- Zarf Tümleci :


Yüklemin anlamını yer , zaman , durum , azlık , çokluk bakımından tamamlayan

tümleçlerdir ….


Ne zaman ?

Nasıl ?

Ne kadar ?

Nereye ?

Soruları ile bulunurlar …..


Örnek 1 :

Maça yorgun çıkacağız .

Nasıl çıkacağız ?

Yorgun . ( zarf tümlecidir )



Örnek 2 :


Seni sabahleyin bekliyorduk .

Ne zaman bekliyorduk ?

Sabahleyin . ( Zarf tümlecidir .)

Örnek 3 :


Oyunda çok yorulduk .

Ne kadar yorulduk ?

Çok . ( Zarf tümlecidir …..








4- Edat tümleci :


Yüklemin anlamını araç ve sebep bakımından tamamlar …..


Ne ile ?

Niçin ?

Kim ile ?

Soruları ile bulunur …….


Örnek1 :


İlhancan okula servis arabasıyla gider .

Ne ile gider ?

Servis arabasıyla . ( Edat tümlecidir .)


Örnek 2 :


Ali hasta olduğundan okula gidemedi .

Niçin gidemedi ?

Hasta olduğundan . ( Edat tümlecidir )


Örnek 3 :

Tiyatroya sema ile gittiler .

Kim ile gittiler ?

Sema ile . ( Edat tümleci. )



**** Cümlede ögelerin dizilişi :


1- Genellikle cümlede diziliş sırası :

ÖZNE + TÜMLEÇ + YÜKLEM dir …….


Örnek :

Annem ( özne ) + kardeşimi ( tümleç ) + yıkadı ( yüklem ) .



2- Bir cümlede birdeb fazla tümleç olabilir ……


Örnek :


Burçin ( özne ) dün köprüde Ali’yi ( 3üde tümleç ) görmüş ( yüklem .).




3- Bazı hallerde özne ile tümleç yer değiştirirler .


Örnek :


O gün seni bana ( tümleç ) küçük bir kız çocuğu ( özne ) sordu ( yüklem .)

Olabilir …...

.
Saygılar Saygılar Saygılar Saygılar Saygılar Saygılar



****** dilimizi güzel ve bilerek konuşmanın keyfini her insanım yaşamalı ve yaşatmalı

diye düşünüyorum ..... Saygılar
 Kullanıcı bilgilerini göster Özel mesaj gönder Alıntıyla Cevap Gönder Başa dön 
puspus
-=RuH=-
Emektar


Kayıt: 31.03.2005
Üye No: 3,604
Şehir: Sahipsiz MeZaR
Offline




Tarih: 02 May 2006, 15:31 Tek mesaj gösterimi4

« İdris Abi » demiş ki:
dilimizi güzel ve bilerek konuşmanın keyfini her insanım yaşamalı ve yaşatmalı

diye düşünüyorum .....


katılıyorum abi.. Yürüyen kitap gibisin Utandı .. bilgiler için teşekkürler.. Saygılar




_________________
Yes, you will be my fill..
 Kullanıcı bilgilerini göster Özel mesaj gönder Alıntıyla Cevap Gönder Başa dön 
semeah
Emektar
Emektar


Kayıt: 07.10.2005
Üye No: 31,283
Şehir: istanbul
Offline




Tarih: 02 May 2006, 15:34 Tek mesaj gösterimi5

« puspus » demiş ki:
« İdris Abi » demiş ki:
dilimizi güzel ve bilerek konuşmanın keyfini her insanım yaşamalı ve yaşatmalı

diye düşünüyorum .....


katılıyorum abi.. Yürüyen kitap gibisin Utandı .. bilgiler için teşekkürler.. Saygılar


katılıyorum puspusum...
sağolasın babacığımGülücük
seni çooook seviyorum:)
kutluyorum:)
arkandayımGülücük Öpücük





_________________
Sanal Alemin Gerçek Dostlarına....


 Kullanıcı bilgilerini göster Özel mesaj gönder Alıntıyla Cevap Gönder Başa dön 
MemOmemoli
mecopower


Kayıt: 29.01.2006
Üye No: 47,250
Şehir: GALLİPOLİ
Offline




Tarih: 02 May 2006, 20:29 Tek mesaj gösterimi6

tebrik ederim bayağı emek harcamışsın güzel calışma olmuş




_________________
memomemoli
 Kullanıcı bilgilerini göster Özel mesaj gönder MSNM Alıntıyla Cevap Gönder Başa dön 
Fatih307



Kayıt: 13.10.2005
Üye No: 32,194
Offline




Tarih: 06 May 2006, 22:14 Tek mesaj gösterimi7

Emeğine sağlık İdris Abi...
"Bunlar benim bildiğim şeyler" deyip okumamazlık etmemeliyiz.
Hatta tekrar tekrar okumalı, yenilikleri de takip etmeliyiz; dilimizdeki...


saygım ve sevgim sizlerle...




_________________
saygım ve sevgim sizlerle...
 Kullanıcı bilgilerini göster Özel mesaj gönder Alıntıyla Cevap Gönder Başa dön 
jetto
october 25th


Kayıt: 02.07.2005
Üye No: 17,032
Şehir: Melbourne
Offline




Tarih: 07 May 2006, 16:06 Tek mesaj gösterimi8

peki sunuda biliyomusunuz A.Dilacar adli sahis'in kim oldugunu ve guzelim Turkcemizi nasil saptirmaya ve parcalamaya calistigini ???? eminim kimse bilmiyordur veya cok azimiz biliyoruzdur!!!!!!!!




_________________
 Kullanıcı bilgilerini göster Özel mesaj gönder Alıntıyla Cevap Gönder Başa dön 
Gıcık Şirin
Dalgacı ve Pesimist


Kayıt: 12.05.2005
Üye No: 8,515
Şehir: Ankara
Offline




Tarih: 08 May 2006, 13:09 Tek mesaj gösterimi9

Şükranlarımı sunarım İdris Abi..
Gerçekten iyi bir derleme..
Tabi yine Türkçe konulu başlığımız gereken ilgiyi görmemiş..
Varsın olsun; siz çalışmaya devam edin ben arkanızda olacağım!




_________________
Ey Türk Gençliği!
Türkçe konuş, Türkçe düşün, Türkçe yaz.
 Kullanıcı bilgilerini göster Özel mesaj gönder Kullanıcının web sitesini ziyaret et YIM MSNM Alıntıyla Cevap Gönder Başa dön 
İdris-Abi



Kayıt: 27.03.2005
Üye No: 3,006
Şehir: İstanbul
Offline




Tarih: 08 May 2006, 21:28 Tek mesaj gösterimi10

Her birinize teşekkürlerimi sunuyorum .....

Bendeniz bu çalışmalarımı 1992 yılında çocuklarımın kendi dillerini kolayca öğrenebilsinler diye

bir kaç aylık araştırma yaparak hazırlamıştım ......


Ayrıca Türkiye coğrafyasını da şematik hazırladım .

Yakında sizlerle de paylaşacağım .....

Türk insanı !

Dilini ve yurdunu iyice bilmelidir .......

Dilinin ve yurdunun güzelliklerini diğer dünya insanlarına gururla anlatabilmelidir ....

Tabiki yabancı bir veya iki dili öğrenmekte şart .

Ama öncelikle kendi değerlerini bilmelidir ........

Bu konularda küçücük bir katkım olacaksa benden mutlusu olamaz ......

Sevgim daima sizlerle ........ Saygılar Saygılar Saygılar Saygılar Saygılar



____________________________________________________________________________


Ek bilgi :


ÖZNENİN YAZIMI İÇİN ÖNEMLİ BİLGİLER :


1- Özneyi öteki ögelerden ayırmak için , belli etmek için özneden sonra ( , ) virgül konmalı…


Örnek :

Çocuklar , sınıfa sessizce girdiler .


2- Cümlede birden fazla özne varsa , özneler birbirlerinden ( , ) virgül ile ayrılır.

Örnek :

Sen , ben ve Turan , bu gün maça gidiyoruz ….


3- Özne cümlelerin ortasında ise iki virgül arasına yazılmalıdır .

Örnek :

Bu şiiri , Ahmet , benim için yazdı .


4- Özne şahıs zamirinin tekil veya çoğul 3 üncü şahıs kişisi ise , özneden sonra ( , )

konmalıdır …


örnek :


O, babamın arkadaşıdır .

Onlar , bu şarkıyı kimden duymuşlar .



NOT :

Kısa cümlelerde özneden sonra ( , ) virgül koymaya gerek yoktur .

Örnek :

Begüm geliyor .

Çantam açıldı gibi ……



_____________________________________________________________________________


haydi yürüyüşümüze Türkçemiz üzerinde devam edelim ......





Konumuz : CÜMLE ÇEŞİTLERİ


1- Anlamlarına göre cümleler

2- Ögelerine göre cümleler

3- Yüklemlerine göre cümleler

4- Yapılarına göre cümleler


Kolay değil mi ! ?

Şimdi bu dört şıkkı birlikte inceleyelim ....


1- Anlamlarına göre cümleler :


A- Olumlu cümleler

B- Olumsuz cümleler

C- Soru cümleleri

D- Şart cümlesi

E- Ünlem cümlesi



A- Olumlu cümleler :

___ Eylemin gerçekleştiğini , gerçekleşebileceğini bildiren cümlelerdir.

___ Yüklemi olumludur .

örnek :

Kar yağmaya başladı .

Bu çanta benimdir . gibi




B- Olumsuz cümleler :

___ Eylemin yapılmadığını , yapılmayacağını bildiren cümlelerdir .

___ Yüklemi olumsuzdur .


örnek :

Kar yağmaya başlamadı .

Bu çanta benim değildir .





C- Soru cümleleri :


___ Bir eylemin yapılıp yapılmadığını öğrenmek için kullanılan cümlelerdir .


___ Sonuna ( ? ) soru işareti konur.


örnek :

O kitabı yerine koydun mu ?

Hangi kalem senindir ?

Sınıfı geçtin mi ?



D- Şart cümlesi :

___ Cümlede bir işin yapılmasını , başka bir işin yapılması şartına bağlı kılan cümlelerdir.


örnek :


Planlı çalışırsak , başarılı oluruz .

Yağmur yağarsa , doğa yeşillenir ......... gibi



E- Ünlem cümlesi :

___ Duygularımızı ( korkma , sevinme , üzülme ) anlatan cümlelerdir .

___ Sonuna ( ! ) ünlem işareti konur .

örnek :


Vah zavallı çocuk ! ( acıma )

Hey çocuklar buraya gelin ! ( çağırma )

Vay başıma gelenler ! ( üzülme ) gibi .







2- Ögelerinin dizilişine göre cümleler :

A- Kurallı cümleler

B- Devrik cümleler


A - Kurallı cümleler : ( Düzgün cümleler )

___ Yüklemi sonda olan cümlelerdir ...

örnek :

Bu gün sinemaya gidiyorum . ( gidiyorum : yüklem .)




B- Devrik cümleler :

___ Yüklemi sonda olmayan cümlelerdir .

örnek :

Ödevlerini yapmadın mı hala ? ( yapmadın mı : yüklem .)

Sana uğramıştım dün okula giderken . ( uğramıştım : yüklem . )

Gidiyorum bu gün sinemaya . ( gidiyorum : yüklem .)




-------------------------------------------------------------------------------------------------




3- Yüklemlerine göre cümleler :


A- Fiil cümlesi

B- İsim cümlesi





A- Fiil cümlesi :

___ Yüklemi çekimli fiil olan cümlelerdir .

örnek :

Begüm ders çalışıyor . ( çalışıyor : çekimli fiildir .)



B- İsim cümlesi :

___ Yüklemi isim veya isim soylu kelimeler ( sıfat , zamir ) den oluşan cümlelerdir .


örnek :

Annem bahçedeydi . ( yüklemi isim . )

O kitaplar benimdir . ( yüklemi zamir .)

Geçen yıl burası güzelmiş . ( yüklemi sıfat .)



4- Yapılarına göre cümleler :


1- Basit cümle

2- Bileşik cümle

3- Sıra cümlesi

4- Bağlı cümleler



1- Basit cümle :

___ Bir eylemi anlatan ve içinde bir çekimli fiil bulunan cümlelerdir .


2- Bileşik cümle :

___ Birden fazla eylemi anlatan cümlelerdir

____ Bileşik cümlede asıl eylemi belirten bir çekimli fiil vardır.

Eylemin genişliğine göre fiilimsiler bulunur .


3- Sıra cümlesi :

___ Aralarında anlam ilgisi olmayan , virgül ve noktalı virgüllerle birbirine bağlanan

cümlelerdir .

örnek :

Dün İstanbul'a gelmişsin , Sirkeci kaç adımlık yer .


4- Bağlı cümleler :

___ Aralarında anlam ilgisi olan ve bağlaçlarla birbirine bağlanan cümlelerdir .

örnek :

Altı yaşındaydım ama o günleri iyi hatırlamıyorum .

Burçin ' i uslu bilirdim meğer yaramaz biriymiş . gibi .....













Şimdi CÜMLE ÇÖZÜMLEMSİ ni inceleyelim .



_____ Bir cümlenin ;


1- Ögeleri bulunacak

2- Anlamına göre çeşidi

3- Öge dizilişine göre çeşidi

4- Yüklemine göre çeşidi

5- Yapısına göre çeşidi nin belirtilmesine çözümleme denilir .


Örnek :


İlhancan , dün seni sordu .

1-

İlhancan : özne

dün . tümleç

seni : tümleç

sordu : yüklem


2- Olumlu cümle ( eylem gerçekleşmiş )

3- Kurallı/ düzgün cümle ( yüklemi sonunda )

4- Fiil cümlesi ( yüklemi çekimli fiil )

5-Basit cümle (bir çekimli fiili var )

gibi yapılır …….


Haydi kendi cümlelerimizi yazıp çözümleme yapalım ……





___________________________________________________________________________


Konu başlığımız : İ S İ M …….


____ Varlıların ve kavramların adı olan kelimelere İSİM denir ……..


1- Varlıklara verilişlerine göre

A- Özel isimler
B- Cins isimler


2- Varlıların oluşlarına göre

A- Madde / somut isimler

B- Mana / soyut isimler


3- Varlıların sayılarına göre

A- Tekil isimler
B- Çoğul isimler
C- Topluluk isimleri



Ayrıca YAPILARINA göre ise :

a-Basit isimler
b-Bileşik isimler
c-Türemiş isimler


diye sınıflanır . Şimdi bunları bir bir inceleyelim ……


1- Varlıklara verilişine göre isimler :

A- Özel isimler :

___ Bir tek varlığın adı olan isimlere özel isimler denilir .

Bunlar ;

• İnsan isimleri ( Burçin , Begüm , İlhancan , Ahmet , ismet ilhan , Sezaihikmet)

• Hayvan isimleri ( Karabaş , garip , pamuk )
• Coğrafya isimleri ( İstanbul, Fırat , Kızılırmak )
• Milletlerin isimleri ( Türkiye , Azerbaycan , Özbekistan )
• Milletlerin dilleri ( Türkçe , İngilizce )
• Kurum isimler ( Koca Ragıp paşa ilkokulu , Vefa lisesi , Bakırköy vergi dairesi )
• Kitap , dergi , gazete isimleri ( Milliyet gazetesi , Nasreddin hoca hikayeleri , Aktuel )




KURALLAR :



1- Özel isimler cümlenin neresinde olurlarsa olsunlar ilk harfleri büyük harf ile yazılır .

2- Özel isimler sonlarına hal / durum eki aldıklarında , isim ile ekin arasına kesme işareti

( ‘ ) konur .

Örnek :

İdris’e ( e hali )

Selma’dan ( den hali )

İstanbul ‘a gibi ( e hali )….




B-Cins isimler :

___ Aynı cinsten / türden varlıların ortak adı olan isimlere cins isim denilir .

Örnek :

Taş
Koyun
Ağaç
Elma
Ceket
Bulut
Köpek
Gazete gibi ……


KURALLAR :


1- Cins isimler sadece cümlenin başında ise büyük harfle başlıyarak yazılır .

2- Cins isimler sonlarına hal / durum eki aldıklarında kesme işareti ( ‘ ) konulmaz .

Örnek :

Taşı
Elmayı
Gazeteyi gibi ……



2-Varlıkların oluşlarına göre isimler :

A- Madde / somut isimleri :

___ Varlığını , duyu organlarımız yardımıyla anladığımız varlıklara ad olan isimler madde

ismi denir.

Örnek :

Taş
Elma
İnsan
Ağaç gibi . Dokunarak anlarız .


B- Mana / soyut isimleri :

___ Madde halinde bulunmazlar , varlılarını akıl yoluyla / düşünce ile anladığımız

varlıkların isimlerine mana ismi denir .

örnek :

Mutluluk
Neşe
İyilik
Düşünce
Melek
Peri gibi …….



3- Varlıkların sayılarına göre isimler :


A- Tekil isimler :

___ Aynı cinsten / türden olan varlıkların bir tanesini gösteren isimlere tekil isim denir .

___ Türkçe ‘de ( ler , lar ) eki almamış her isim tekildir ….


Örnek :

insan
tabak
koltuk …..


B- Çoğul isimler :

___ Aynı cinsten olan varlıkların birden fazlasını gösteren isimlere denir .

Örnek :

insanlar
tabaklar
koltuklar gibi …..


C- Topluluk isimleri :


___ Aynı cinsten bir topluluğa verilen isimlerdir .

Örnek :

Sürü ( hayvan topluluğu )
Alay ( asker topluluğu )
Ordu ( alaydan büyük asker topluluğu )

*** Topluluk isimleri çoğul olarak da kullanılır .

Örnek :

Sürüler
Alaylar
Ordular gibi …..









* * * S I F A T ……




______ Varlıkların ;

Biçimlerini / şekillerini

Durumlarını

Renklerini

Yerlerini

Sayılarını belirten kelimelere S I F A T denilir ………



Örnek :


Büyük ağaç ( biçimlerini )

Yaşlı ( durumunu )

Yeşil ( rengini )

Bu , şu , o ( yerini )

İki ( sayısını ) gibi …….


Kural : Sıfatlar , bir isimle birlikte kullanırlar …….


Örnek :


Yaşlı adam fidanı yere bıraktı .

Yaşlı : sıfat

Adam : isim



• Sıfat varlıkların :

1- biçimini bildirir. ( yamuk fidan )
2- durumunu bildirir ( genç )
3- rengini bildirir ( kırmızı )
4- yerlerini bildirir( şu )
5- ,sayısını bildirir ( beş )




_____ Bir cümledeki sıfat olan kelimeyi bulmak için , isim olan kelimeye

Nasıl ?

Hangi ?

Kaç ?

sorularını sorarız ….


Örnek :

Hangi bahçe ? ________ Bu bahçe

Nasıl ağaç ? ________ Kimsesiz ağaç

Kaç fidan ? ________ Beş fidan




_____ İsim olan kelimelerin sonlarına li , lı , lu , sız , siz , suz , süz yapım ekleri geti-

rerek sıfat yapabiliriz .


örnek :

yıldız ( isim ) ___ yıldızlı ( sıfat ) ___ yıldızsız ( sıfat )

süs ( isim ) ___ süslü ( sıfat ) ___ süssüz ( sıfat ) gibi ……






_____ Sıfatlar türlü anlamlar kazandırırlar . Bir ismi sıfatla birlikte kullanınca sıfat

tamlaması yapmış oluruz …. Önce sıfat , sonra isim gelir …..

örnek1 :

kokulu elma.

kokulu ( sıfat - tamlayan )

elma ( isim- tamlanan )


örnek 2:

açık kapı .

açık ( sıfat - tamlayan )

kapı ( isim - tamlanan )





ÖNEMLİ :

1- Sıfatlar mutlaka bir isimle kullanılırlar .
2- Sıfatların çoğul biçimi yoktur .

Bir sıfat çoğul eki almışsa , sıfatlıktan çıkar ve isim olur ….

Örnek :

Büyük ( sıfat ) __ büyük + ler ( isim oldu .)

Yeni ( sıfat ) __ yeni + ler ( isim oldu .) gibi …..

3- Sıfatlar , ismin hal eklerini alırlarsa isim olurlar .

Örnek :

Kırmızı + ya el sürme .

Yeşil + i koru.


4- Sıfat cümlede yüklemden önce gelirse zarf olur .

Örnek :

Şu çocuk dersini iyi çalışmış .


( İyi ) sıfatı , bu cümlede yüklemden önce gelmiş ve zarf olmuştur….


5- Pekiştirme sıfatı .

Örnek :

Yemyeşil elbise

Masmavi göz

Tertemiz su gibi …



6- Küçültme sıfatı .

Örnek :

Ufacık çocuk

Biricik yavrum

Temizce ev …… gibi …




* * * S I F A T L A R ………..



1 - NİTELEME SIFATLARI


2- BELİRTME SIFATLARI




1- Niteleme sıfatları :

____ Varlıkların

Renklerini

Durumlarını

Biçimlerini gösteren sıfatlardır.


____ NASIL ? sorusuna cevaptır …..


Örnek1 :

Ilık oda .

Nasıl oda ?

Ilık . ( sıfattır . )



Örnek 2 :


Büyük bina ( biçim )

İnce tahta ( biçim )

Kırmızı bayrak ( renk )

Düzgün yapı ( durum )…….





2- Belirtme sıfatları :


_____ Varlıkların yerini ve sayılarını gösteren sıfatlardır ….



a- İşaret sıfatları :

HANGİ sorusuna cevaptır .

Örnek :

Bu bahçe .

Şu kalem

O ev …..


b- Sayı sıfatları :


bir ayakkabı

üçüncü grup

dörtte iki pay



c- Belirsizlik sıfatı :

birkaç

biraz

bazı

herhangi



d- Soru sıfatları :


kaç ?

kaçıncı ?

kaç gün ?

hangi ?

ne kadar ?

nasıl ?








* * * * Y A P I L A R I N A GÖRE SIFATLAR ……


1- Basit yapılı sıfatlar :


____ Yapım eki almamış veya bir kelime ile birleşmemiş sıfatlardır .


Beyaz havlu

Bir lira

Bu kapı



2- Türemiş sıfatlar :

_____ Uygun yapım eki alarak elde edilirler …..


li yapım eki ile : Kirli el ….. Buzlu su

siz yapım eki ile : Kepeksiz ekmek …. Akılsız insan

gin yapım eki ile : Gezgin insan … Kırgın kadın …

gen yapım eki ile : Çalışgan eleman …. Kudurgan köpek ..



3- Bileşik sıfatlar :

_____ İki veya daha çok kelimenin birleşmesinden meydana gelen sıfatlardır …

a-Kaynaşmış bileşik sıfatlar :

Pis + boğaz insan

Kahve + rengi elbise

Bir + az şeker


b- Kurallı bileşik sıfatlar :


__ li , lı , lu , lü ekli ler ( dar kapı + lı ev )

__ lik , lık , luk , lük ekli ler ( 20 yıl + lık yer .)

__ sız , siz ekliler ( tat + sız yemek )


___________________________________________________________________________



* * * Z A M İ R . . . .





_____ İsimlerin yerini tutan / isimlerin yerine kullanılan kelimelere zamir denilir …….



1- Kelime halindeki zamirler :

A- Şahıs / kişi zamirleri
B- İşaret zamirleri
C- Belgisiz zamirler
D- Soru zamirleri

2- Ek halindeki zamirler:

A- İyelik / sahiplik zamirleri
B- İlgi zamirleri


Ayrıca : YAPILARINA GÖRE ZAMİRLER :

1- Basit yapılı zamirler
2- Bileşik yapılı zamirler
3- Türemiş yapılı zamirler
4- Ek halindeki zamirler

diye sınıflandırılır……..

Şimdi bu sınıflandırmayı örnekler ile anlamaya çalışalım …..

1- Kelime halindeki zamirler :

A- Şahıs / kişi zamirleri :

_____ İnsan isimlerinin yerini tutan , onların yerine kullanılan zamirlerdir .

** Ben : 1 . Tekil şahıs zamiri ( Söz söyleyen )

** Sen : 2 . Tekil şahıs zamiri ( Kendisine söz söylenen )

** O : 3 . Tekil şahıs zamiri ( Kendisinden söz edilen )

** Biz : 1 . çoğul şahıs zamiri ( Söz söyleyen )

** Siz : 2 . şahıs çoğul zamiri ( Kendisine söz söylenen )

** Onlar : 3 . şahıs çoğul zamiri ( Kendilerinden söz edilen ) dir ……


Ayrıca :

Kendi

Kendisi

Bizzat

Şahsen

Bendeniz kelimeleri de şahıs zamirleridir …….


Örnek :

Kendi + m geliyorum . ( Ben geliyorum anlamında . )

Şahsen katılıyorum .

Kendisi burada yoklar . ( O yok anlamında .)





B- İşaret zamirleri :

_____ Varlıkların isimlerinin yerini işaret ederek tutan zamirlerdir ……


* Tekil işaret zamirleri : Bu , Şu , O ….

* Çoğul işaret zamirleri : Bunlar , Şunlar , Onlar dır ……



Önemli :


____ İşaret kelimeleri cümlede isimden önce gelirse SIFAT olurlar ….

____ İsmin yerini tutuyorlarsa ZAMİR olurlar ….


Ayrıca : O ve ONLAR ,

____ Kişilerin yerini tutuyorlarsa ŞAHIS ZAMİRİ .
____ Varlıkların yerini tutuyorlarsa İŞARET ZAMİRİ olurlar ….



Örnekler :

1- Bu çocuğu parkta gördüm .

Bu : sıfat
Çocuğu : isim

Kuralımıza göre , isimden önce geldiği için ( bu ) sıfattır …..


2- Bu kitap okunmalı .

Bu : sıfat
Kitap : isim

Kuralımıza göre , isimden önce geldiği için ( bu ) sıfattır …..


___ Bu okunmalı . deseydik !

Bu : Varlığın / kitabın yerini tuttuğu için işaret zamiri olucaktı ..

___ Bu okumalı . deseydik !

Bu : Kişinin yerini tuttuğu için şahıs zamiri olucaktı .





C- Belgesiz zamirler :

_____ Varlıkların isimlerinin yerini aşağı yukarı tutan ( tam ve açıkça belli etmeyen )

kesinlik göstermeyen zamirlerdir …


Bilgi :

Belgisiz zamirler ; Belgisiz sıfatların sonlarına ( ı , i , sı , si ) eklerinden birinin

getirilmesi ile oluşur .


Örnekler :

Bir ( belgisiz sıfat ) _____ Bir + i / Bir + i + si ( belgisiz zamir )

Hep ( ‘’ ) _____ Hep + si ( ‘’ )

Her ( ‘’ ) _____ Her + kes ( ‘’ )

Bazı ( ‘’ ) _____ Bazı + sı ( ‘’ )

Birkaç ( ‘’ ) _____ Birkaç + ı ( ‘’ )

Başka ( ‘’ ) _____ Başka + sı ( ‘’ ) gibi …….


Ayrıca :

KİMSE

BİRÇOĞU

ÖTEBERİ

Her zaman belgisiz zamir olarak kullanılan kelimelerdir …….



Not :

Belgisiz kelimeler ,

* İsimden önce gelirlerse , Belgisiz sıfat …

* İsmin yerini tutuyorlarsa , belgisiz zamir olurlar ….


Örnek :

* Bazı öğrenciler güzel ödev yapmış .

Bazı : belgisiz sıfattır .

* Bazıları güzel ödev yapmış .

Bazıları : belgisiz zamirdir .






D- Soru zamirleri :

_____ İsimlerin yerini soru olarak tutan zamirlerdir …….


* KİM geldi ? Annem .

* NE yedin ? Armut

* KAÇA aldın ? 15 liraya .

* HANGİSİ güzel ? Bu…


Nereye , Nerede , Nereli , Kaçı , Ne kadarı , Kimi gibi zamirlerdir …….



Not :

Soru kelimeleri ,

_ İsimden önce gelirlerse SORU SIFATI ….

_ İsimlerin yerini tutuyorlarsa SORU ZAMİRİ dirler ……


Örnek :

* Hangi kalemi aldın ?

Hangi : soru sıfatı

Kalemi : isim

* Hangisini aldın ?

Hangisi: soru zamiridir .





3- Ek halindeki zamirler :

A- İyelik / sahiplik zamirleri :

_____ Ulandıkları / eklendikleri isimlerin kime , neye , kaçıncı şahsa ait olduğunu

belirten eklere iyelik zamirleri denilir ….


+ im ____ Kalem + im

+ in ____ Kalem + in

+ i ____ Kalem + i

+ imiz ____ Kalem + imiz

+ iniz ____ Kalem +iniz

+ leri ____ Kalem + leri iyelik zamirleridir ……



Örnek :

Kalem +im düşmüş . cümlesinde Kelem +im ( benim kalemim .)


__ Kalem + ler – i kutuya koyalım .

Bu cümlede ( ler ) eki , çoğul ekidir .

__ Kalem + leri kırıldığı için üzgünler .

Bu cümlede ( leri ) eki , kaleme sahip olduğunu anlatıyor . İyelik zamiridir .



B- İlgi zamirleri :

_____ Bu odanın döşemesi güzel , diğer odanın döşemesi pek güzel olmamış …..

Cümlesinde :

Burada ikinci ‘’ döşeme ‘’ kelimesi kaldırılır .

Tamlayana ( ki ) eki eklenir .

Böylece tamlanan 2 kere tekrarlanmış olur .

Ve cümle şu hale gelir .

_____ Bu odanın döşemesi güzel , diğer odanın ki pek güzel olmamış …..

Haline gelir .


Örnek :

____ Evin badanası bitti fakat dükkanın ki bitmemiş .

Burada tamlayan olan ‘’ dükkan ‘’ kelimesine eklenen ( ki ) eki , badana işlemini anlatır …





****** Yapılarına göre zamirler ………..


1- Basit yapılı zamirler :


Şahıs , işaret , bazı soru zamirleri , basit yapılı zamirlerdir …….

Örnek :

Şahıs zamirleri : ben i sen , o , biz , siz , onlar

İşaret zamirleri : bu , şu , o , bunlar , şunlar , onlar

Soru zamirleri : ne , kim gibi …..



2- Bileşik yapılı zamirler :

Belgisiz zamirlerin bir kısmı , bileşik yapılı zamirlerdir .


Örnek :

Hiç + biri

Bir + kaçı

Öte +beri

Bir + çoğu gibi ………



3- Türemiş yapılı zamirler :

Genelde zamirlerin türemiş biçimi yoktur ..

Bir ( sıfat ) ______ Biri , birisi ( zamir )

Çok ( sıfat ) _____ çoğu ( zamir )

Başka ( sıfat ) _____ başkası ( zamir )

Hep ( sıfat ) _____ hepsi ( zamir )

Hangi ( sıfat ) _____ hangisi ( zamir )

Kaç ( sıfat ) _____ kaçı ( zamir )




C- Ek halindeki zamirler :


Bu zamirler İLGİ ve İYELİK zamirleridir .


Örnek :

Ki _________ ilgi zamiri

İm , in , i , imiz , iniz , leri _________ iyelik zamirleri ….






***** Zamirlerin çözümlenmesi :


___ Bir zamirin çeşidi , yapısı , durumu yönünden özelliklerinin belirtilmesidir …..


Örnek :

Bizi : şahıs zamiri , 1. çoğul , i hali , basit yapılı gibi ……..



_____________________________________________________________________________



Konu başlığımız : F İ İ L L E R …….




Bir iş ,

Bir hareket ,

Bir oluş bildiren kelimelere Fiil denilir …..




** Fiilin içinde :

1- Eylem kavramı
2- Zaman kavramı
3- Kişi kavramı vardır …..


Örnek :


Güneş doğar .

Doğar : fiil.

Doğar:

1- doğmak eylemi
2- her zaman
3- o gibi ………..




Ne oldu ?

Ne yaptı ?

Soruları Fiil’i gösterir ….






1- Fiil’de eylem :

____ Dilimizdeki ( mek ) ( mak ) ekleri mastar ekleridir …..

____ Fiil’in mastar eki almış haline fiil’in adı denilir …..


Örnek :

Uyu + mak _____ mastardır ….. / buna fiilin adı denir .


*** Mastar halindeki fiilde zaman ve kişi kavramı yoktur …..


____ Bir fiilde mastar eki atılırsa geriye kalan yalın kısıma fiil,in tabanı denilir .


*** Fiil tabanı , fiilin temel kısmıdır / işi , hareketi ve oluşu gösteren kısımdır …..


Örnek :


Gezmek .

Mastardır = Fiilin adıdır .

mek eki atılırsa , geriye gez kalır . Bu fiilin tabanıdır …….




___________ Bir fiil 3 bölümden meydana gelir ……..


1 inci bölüm : FİİL TABANI dır …. İşi gösterir .

2 inci bölüm : FİİL’in ZAMANI dır…. Zamanı gösterir. ( tabana eklenmiştir )

3üncü bölüm : FİİL’in KİŞİSİ dir …. Kişiyi gösterir . ( zaman ekinden sonra

eklenmiştir )


örnek :


K o ş + t u + n u z ….

Koş : fiil tabanı

tu : zaman eki

nuz : kişi eki




2- Fiil de zaman :

____ Her iş , hareket , oluş bir zaman birimi içersinde meydana gelir ……..


Tanım : Eylemin ,

Yapıldığını

Yapılacağinı

Yapılmakta olduğunu bildiren süreye FİİL’in ZAMANI denir …..



**** Üç / 3 ANA ZAMAN vardır ……

Bütün eylemler bu 3 ana zamanın içinde meydana gelir …..


1- Geçmiş zaman
2- Şimdiki zaman
3- Gelecek zaman


*** Bu 3 zamanı içine alan ve eylemin her zaman diliminde yapılmakta olduğunu

bildiren zamana G E N İ Ş Z A M A N denir …..


örnek :


1- O k u r u m .

• her zaman okurum
• dünde okurdum
• bu günde okuyorum
• yarında okurum .


2- Y a z a r ı m .
3- O y n a r ı m . gibi …..


1 - G E Ç M İ Ş Z A M A N :


_____ Fiilin gösterdiği eylemin / işin , hareketin veya oluşun anlatıldığı andan önce

yapılmış olduğunu bildirir …

( Şimdiki zamandan önce yaşanmış zaman dilimidir . )


Örnek1 :


O k u m u ş .

Begüm kitabını okumuş .

Okuma eylemi bitmiş …..


Örnek 2 :

Y a z d ı ….

Babam bu notları yazdı .

Yazma işlemi bitmiş .







2 – Ş İ M D İ K İ Z A M A N :


_____ Eylemin , içinde bulunduğumuz zamanda başladığını ve sürdüğünü ( devam

ediyor ) bidiren zamandır ……


( Eylem ve anlatımın birlikte olduğunu belirten zamandır . )


Örnek :

Ç a l ı ş ı y o r u m .

• Şu anda çalışıyorum .
• Hala devam ediyorum anlamında )


G e z i y o r u m .

O k u y o r u m .

Y a z ı y o r u m …. Gibi …..





3 - G E L E C E K Z A M A N :

_____ Eylemin , anlatımdan sonra yapılacağını bildiren zamandır ..


( Eylem ( iş , hareket , oluş ) gelecekte yapılacaktır . )


Örnek :

A r a y a c a k .

O k u y a c a k .

Y a z a c a k .

• Sonra , gelecekte yapılacak ……






Bu zamanları örneklerle bir arada görelim m i ! !


OKUMAK : o k u + m u ş __ o k u + y o r __ o k u + y a c a k __ o k u + r .

YAZMAK : y a z + m ı ş __ y a z + ı y o r __ y a z + a c a k __ y a z + a r .

BAKMAK : b a k + m ı ş __ b a k + ı y o r __ b a k + a c a k __ b a k + a r …


Fiilin adı : geçmiş zaman __ şimdiki zaman __ gelecek zaman __ geniş zaman ……


gibi şema yapılabilir …….



3 – Fiilde kişi :


___ Her eylem / iş , hareket , oluş mutlaka bir kişi tarafından yapılır .

___ Kişi mutlaka insan olacak diye düşünülmez .

___ Fiilin kişisi :

İnsan
Hayvan
Bitki
Canlı _ Cansız
Kavram ….. olabilir ……

___ Fiilde 3 kişi vardır .

Bu kişiler tekil veya çoğul olabilirler .



1 inci tekil kişi BEN .
2 inci tekil kişi SEN .
3 üncü tekil kişi O .

1 inci çoğul kişi BİZ .
2 inci çoğul kişi SİZ .
3 üncü çoğul kişi ONLAR .


Örnek :

Kitabı okudum .

Soru : Kim okudu ?

Cevap : BEN dir .

Öyleyse fiilin kişisi 1 inci tekil kişidir .


Kolaylıkla anlaşıldı değil mi !

Kullandığımız cümleler ile örnekleme yapalım ki , anladığımızı görelim …


* * * * F İ İ L K İ P L E R İ ( fiil çekim ekleri ) …….


______ Fiilde eylemin ( iş , hareket ve oluşun ) hangi zaman dilimi içersinde yapıldığını ,

yapılmakta olduğunu ve yapılacağını gösteren bölüm / eklerdir ……..


______ Kip ; fiilin tabanından sonra getirilen ektir ……

Örnek :

B e k l e m i ş ____ B e k l e + m i ş .

Bekle : fiil tabanı

miş : kip / çekim eki .






• * * * K İ P L E R / çekim ekleri :


1 - Haber / bildirme kipleri

2 - Dilek kipleri


1- Haber kipleri :


____ Bir eylemin yapıldığını , yapılmakta olduğunu , yapılacağını haber veren kiplerdir .


A- Di ‘li geçmiş zaman haber kipi :

____ Eylem , geçmiş zamanda yapılmıştır .

____ Eylem bitmiştir . ( di .)

Örnek :

Ver + di .

Oku + du .

Yaz + dı . ( Söyleyen eylemi görmüştür . )



B - Miş ‘ li geçmiş zaman haber kipi :


____ Eylem geçmiş zamanda yapılmıştır .

____ Eylemi anlatan olayı görmemiştir .

____ Duyduğunu anlatıyordur .

____ ( miş )


Örnek :

Ver + miş

Oku + muş

Yaz + mış


Burçin , dedekorkut masallarını okumuş . gibi .




C – Şimdiki zaman haber kipi :

____ Eylem , şu anda yapılmaktadır .

____ Eylemi anlatan olayı görüp takip ediyor.

____ Gördüğünü anlatıyor .

____ ( y o r )


Örnek :

Ver + i + yor .

Oku + u + yor

Yaz + ı + yor .




D – Gelecek zaman haber kipi :


____ Eylem henüz yapılmamıştır .

____ Eylem ileride yapılacaktır .

____ ( ecek ) ( acak )


Örnek :

Ver + ecek

Oku + y + acak

Yaz + acak






E – Geniş zaman haber kipi :


____ Eylem , her zaman yapılıyordur .

____ Yani eylem geçmişte de , şu anda da , gelecekte de yapılır ..

____ ( R )


Örnek :

Ver _ i + r .

Oku + r .

Yaz _ a + r .



2 – Dilek kipleri :


____ Eyleme dilek anlamı katan ( genellikle gelecek zamana yönelik ) eklerdir .



A – Dilek şart kipi :

____ Dilek anlatır .

____ ( se ) ( sa )

Örnek :

Ver + se .

Oku + sa

Yaz + sa



Örnek cümle :

Begüm ablası Burçin gibi hatıralarını yazsa .

( Bu cümlede Begüm’ün yazması dileğinde bulunuluyor ……)

__________________________________________________________________________


B- İstek kipleri :


____ İstek anlatır .

____ ( e ) ( a ) gibi …..


Örnek :

Ver + e

Oku _ y + a

Yaz + a


Örnek cümle :


Bu sene yaza erken gireceğiz ….

( istek anlatıyor . )

___________________________________________________________________________



C- Gereklilik kipi :

____ Eylemin yapılması gerektiğini anlatır .

____ ( meli ) ( malı )


Örnek :


Ver + meli

Oku + malı

Yaz + malı


Örnek cümle :

İlhancan kitaplarını Nail’e vermeli ..

( vermesi gerekiyor anlamında .)


___________________________________________________________________________


D – E mir kipi :


____ Eylemin yapılmasını emreden kiptir ….

____ Bu kipte 1 inci tekil ve 1 inci çoğul şahıs yoktur .


Örnek :


Ver

Oku

Yaz gibi ……..





F İ İ L Ç E K İ M İ


____ Bir fiilin belli bir zamanda şahıslara göre sıralanmasına fiil çekimi denilir …


____ Fiil çekimleri , fiil kök ve tabanına ulanır / eklenir …



Örnek :


Oku __ dum. ( Ben ) ___ 1 inci tekil şahıs / kişi
Oku __ dun. ( Sen ) ___ 2 inci tekil şahıs
Oku __ du. ( o ) ___ 3 üncü tekil şahıs
Oku __ duk. ( Biz ) ___ 1inci çoğul şahıs.
Oku __ dunuz. ( Siz ) ___ 2 inci çoğul şahıs.
Oku __ dular. ( Onlar)___ 3 üncü çoğul şahıs.


____ Fiil tabanını , belli bir kip / zaman eki ile 1 inci tekil şahıstan 3 üncü çoğul şahısa kadar sıralamaya fiil çekimi denilir .

Örnek:

Verdim
Verdin
Verdi
Verdik
Verdiniz
Verdiler


Yazdım
Yazdın
Yazdı
Yazdık
Yazdınız
Yazdılar gibi ………




* * Fiillerde olumluluk ve olumsuzluk …..


____ Olumlu fiiller:


Eylemin ( iş , hareket , oluşun ) yapıldığını / yapılmakta olduğunu , yapılacağını bildiren fiilerdir.

____ Olumsuz fiiller:

Eylemin yapılmadığını / yapılmakta olmadığını , yapılamayacağını gösteren fiillerdir .

____ Olumsuzluk ekleri ___ ( me ) ( ma ) dır …..



Örnek:


Verdim ( olumlu fiil ) ________ Ver + me + dim . ( olumsuz fiil )
Okudum ( olumlu fiil )________ Oku + ma + dım . ( olumsuz fiil ) gibi .





* * Fiillerde soru :____ Bir eylemin yapılıp yapılmadığını öğrenmek için kullanılan fiillere

soru fiilleri denilir.
____ Bir fiili , soru biçimine getirmek için çekimli halinin sonuna ( mı , mi , mu ) getirilir.
____ Fiile , bu ek bitişik değil ayrı yazılır .
____ Şahıs eki ise , ( mi ) ye bitişik yazılır .


Örnek :
Okuyor mu ?
Okuyor musun ?




* * Fiillerin yapılarına göre sınıflanması :

1- Basit fiiller
2- Türemiş fiiller
3- Bileşik fiiller diye üç yapıdadırlar .

1- Basit fiiller:
___ Kök durumundaki fiillere denir.
( Kök: Fiilin bölünemeyen en küçük parçasıdır.)
Örnek:
Ver
Oku
Yaz


2- Türemiş fiiller:
___ Yapım eki alarak , yenianlam elde edilen fiillerdir .

A- Fiilden fiil türetmek:
a- görmek (gözle bakmak) ___ gör + üş + mek ( gidip gelmek anlamında )
b- yazmak ( yazı yazmak ) ___ yaz + ış + mak ( karşılıklı yazı yazmak )
c- atmak ( fırlatmak ) ___ at + lat + mak ( bir şeyin üzerinden geçirmek )



B- İsimden veya isim soylu kelimelerden fiil üretmek :

a- hasta ( isim ) ___ hasta + lan + mak ( fiil )
b- iyi (isim ) ___ iyi + leş + mek ( fiil )
c- baş ( isim) ___ ba + şar + mak ( fiil ) gibi .



3- Bileşik fiiller :

_____ Birden fazla kelimenin tek anlam verecek biçimde oluşturdukları fiillere denir.


a- Anlamca kaynaşıp DEYİMLEŞMİŞ bileşik fiiller:

Örnek:
Yol vermek ( geçmesine izin vermek anlamında )
Kol gezmek ( dikkatli dolaşmak )

b- İsim soylu kelimelerin ‘’ etmek ‘’ ‘’ olmak ‘’ yardımcı fiilleri ile birlikte
kullanılmasıyla oluşan bileşik fiiller :

1- İsim soylu kelimede bir ses değişimi olmazsa yardımcı fiil kelimeden ayrı yazılır.

Örnek:
Devam etmek
Söz etmek ayrı yazılır.

2- İsim soylu kelimede ses düşmesi olursa , yardımcı fiil bitişik yazılır .

Örnek:
Seyir ( isim soylu kelime ) _____ seyir etmek ( OLMAZ ) / SEYRETMEK . olur.
Sabır ( ‘’ ‘’ ‘’ ) _____ sabır etmek ( OLMAZ ) / SABRETMEK . olur .


3- İsim soylu kelimenin son sessiz harfi tekrar ediliyorsa , yardımcı fiil bitişik yazılır

Örnek:
Af __ af etmek ( OLMAZ ) / AFFETMEK
His __ his etmek (OLMAZ) / HİSSETMEK .
Zan __ zan etmek ( OLMAZ ) / ZANNETMEK …. Gibi ..



c- Kurallı bileşik fiiller:

___İki fiilin birleşmesiyle ve bitişik yazılmasıyla oluşan fiillerdir .

1- yeterlilik bileşik fiili
2- tezlik bileşik fiili
3- süreklik bileşik fiili
4- yaklaşma bileşik fiili

diye dört bölüme ayrılır .




1-Yeterlilik bileşik fiili :

____ Bir fiilin , ‘’ Bilmek ‘’ fiili ile oluşturduğu fiillerdir ….


Kalıp fiil + bilmek = Yeterlilik bileşik fiili ..

( a ve e ) yapıştırıcı harfleri kullanılır …..

Örnek :

Gez + e ( yapıştırıcı harf ) + bilmek . = Gezebilmek ( yeterlilik fiili ) .

Koş + a ( ‘’ ) + bilmek = Koşabilmek ( ‘’ ) gibi ….


** Bu fiilin olumsuz hali 2 yolla yapılır .

1 inci yolumuz :

_____ Bilmek fiilinden önce ( ma , me ) ekleri kullanılarak .

Örnek :

Gez + e + me + mek

Koş + a + ma + mak .


2 inci yolumuz :

_____ Yapıştırıcı harf kalkar ve ( ma , me ) olumsuzluk ekleri birinci fiile eklenir .

İkinci fiil olan ‘’ Bilmek ‘’ kullanılır .

Örnek :

Gez + me + ye + bilmek .

Koş + ma + ya + bilmek …



1- Tezlik bileşik fiili :

_____ Bir fiilin , ‘’ Vermek ‘’ fiili ile oluşturduğu bileşik fiildir .

** Çabukluk anlamı taşır..

** 2 fiilin arasına ( i , ı , ü , u ) yapıştırıcı harflerinden uygun olanı gelir .

Örnek :

Gez + i + vermek .

Gör + ü + vermek .

Bak + ı + vermek .

Duy + u + vermek .. gibi .


** Olumsuz hali 2 yolla yapılır .

1 inci yolumuz :

____ ( ma , me ) olumsuzluk eki , birinci fiile eklenerek yapılır .

Gez + me + yi + vermek .

Bak + ma + yı + vermek …


2 inci yolumuz ise :

____ ( me ) olumsuzluk eki , ikinci fiile eklenerek yapılır .

Gez + i + ver + me + mek .

Bak + ı + ver + me + mek ..




2- Süreklik bileşik fiili :

_____ Bazı fiillerin ‘’ Kalmak ‘’ , ‘’ Gelmek ‘’ , Durmak ‘’ fiillerinden biriyle

oluşturdukları bileşik fiillerdir ..

** Bu fiilin anlamında devam ederlik / süreklik vardır ..

** 2 fiil arasına ( a , e ) yapıştırıcı harfi girer .


Örnek:

Bak + a + kalmak .

Düş + e + kalmak .

Yap + a + gelmek .

Koş + a + durmak ..




** Olumsuz hali , 2 inci fiile ( ma , me ) olumsuzluk eki getirilerek yapılır .

Bak + a + kal + ma + mak.

Yap + a + gel + me + mek …



3- Yaklaşma bileşik fiili :

_____ B azı fiillerin ‘’ Yazmak ‘’ fiili ile birlikte oluşturdukları bileşik fiillerdir .

** Anlamında , hemen hemen / yaklaşmak vardır ..

Örnek:

Düşmek + yazmak = Düş + e + yazmak .

Boğulmak + yazmak = Boğul + a + yazmak …. Gibi


** Olumsuz hali yoktur .






F İ İ L İ N Ç Ö Z Ü M L E N M E S İ

______Bir fiilin ;

Zaman
Kip
Kişi
Anlam
Yapı bakımından bütün özelliklerinin belirtilmesine denir .


Örnek1:

Duymadınız .

Di ‘li geçmiş zaman
Haber kipi
2 inci çoğul kişi
Olumlu
Basit yapılı gibi …..



Örnek 2:


Gel + me + y + ecek + mi + siniz ?


Gel : fiil tabanı
me : olumsuzluk eki
y : kaynaştırma harfi
ecek : gelecek zaman haber kipi
siniz : 2 inci çoğul kişi eki



Örnek 3 :

Koş + u + ver + di + m .


Koş : fiil tabanı

U : yapıştırıcı harf

Ver : fiil tabanı

Di : di’ li geçmiş zaman haber kipi

M : 1 inci tekil şahıs eki gibi …….









F İ İ L İ M S İ / E Y L E M S İ


_______ Fiiller gibi çekilemeyen ancak yan cümlecikler kurulabilen , hem eylem anlamı

içeren hemde isim , sıfat , bağlaç gibi sözcüklerin görev özelliklerini taşıyan çift görevli

kelimelere fiilimsi / eylemsi denir .



** Fiil kök ve gövdesinden türerler.

** Hem fiil hemde isim soylu kelimelerin ( isim , sıfat , bağlaç , zarf ) özelliğini gösterirler.

** Tıpkı fiiller gibi bir iş , bir oluş , bir hareket gösterirler.

** Fiilimsilerde , işin yapıldığı zaman ve işi yapan kişi yoktur .

** Kurallı cümlelerin sonunda bulunmazlar .

** Fiil gibi çekimlenemezler.

** Yan cümlecikler kurarlar .


Örnek 1 :

* Çiziyorum . ( fiildir)

Çiz + iyor + um .

Çiz : fiil tabanıdır . iş bellidir.

iyor : şimdiki zaman . zaman bellidir.

um : 1 inci tekil şahıs eki . kişi bellidir .



* Çizince . ( fiilimsidir . )


Çiz : fiil tabanıdır .

ince : zaman ve kişi belli değildir ,

ne zaman ?

kim ?




örnek2 :

* Koştun . ( fiildir .)

Koş + tu + n .

Koş : fiil tabanı. Eylem belli .

tu : di’li geçmiş zaman . zaman belli .

n : 2 inci tekil şahıs . kişi belli .



* Koşarak ( fiilimsidir .)

Koş + arak .

Koş : fiil tabanı.

arak : zaman ve kişi belli değil .

Ne zaman ?
kim ?





**** Fiilimsi çeşitleri :



1-İsim – fiiller ( mastarlar )

2- Sıfat – fiiller ( ortaçlar )

3- Bağ - fiiller ( ulaçlar )



Şimdi bunları birlikte inceleyelim .


1- İsim – fiiller : Mastarlar . ( me , mek , iş )

Örnek :

Anlayış ___ isim fiildir .

Anla + mak fiil köküne iş eki olarak ( yış ) alarak isim görevini alır .



Örnek .

Uyuma .

Direnmek .



2- Sıfat – fiiller : Ortaçlar . ( en , r , mez , ecek , miş , dik , diği )

Örnek :

Seven insan

Akmaz çeşme

Tanıdık yüz gibi ……


3- Bağ – fiiller : Ulaçlar . ( ip , erek , ken , meksizin , meden , ince , diği için )


Örnek :

Gidip

Bakarak

Okuyunca

Bulurken … gibi …..
 Kullanıcı bilgilerini göster Özel mesaj gönder Alıntıyla Cevap Gönder Başa dön 
Mesajları göster:   
Yeni Başlık Gönder Cevap Gönder 1. sayfa (Toplam 7 sayfa) [Bu başlıkta 65 mesaj bulunuyor]
Sayfa::  1
« Önceki başlıkSonraki başlık »


Bu forumda yeni konular açamazsınız
Bu forumdaki mesajlara cevap veremezsiniz
Bu forumdaki mesajlarınızı değiştiremezsiniz
Bu forumdaki mesajlarınızı silemezsiniz
Bu forumdaki anketlerde oy kullanamazsınız
Bu foruma eklenti dosyaları gönderemezsiniz
Bu forumdaki dosyaları indiremezsiniz