Türkçe'mizi kolayca öğreniyoruz....

Yeni Başlık Gönder Cevap Gönder « Önceki başlıkSonraki başlık »
Sayfa::  4
 Yazar  Mesaj
İdris-Abi



Kayıt: 27.03.2005
Üye No: 3,006
Şehir: İstanbul
Offline




Tarih: 27 Haziran 2006, 00:04 Tek mesaj gösterimi31

S Ö Z S A N A T L A R I



____ Düz yazıda , şiirde ve özel konuşmalarda ;

kullanılan sözün daha etkili olabilmesi ,

duyguların ,

düşüncelerin ,

izlenimlerin ,

durumların ,

olayların günlük dil kullanımından farklı bir dil kullanımıyla anlatılmak istenmesi ,

dilin çeşitli olanaklarının harekete geçirilmesiyle sağlanabilmektedir .


İşte bu sebeplerle edebiyatçılar veya konuşmacılar bir takım söz ve anlam sanat-

larını kullanırlar …..

Ve bu çalışmalar , dilin bütün olanaklarıyla yetkin kullanımını sağlar …..

Edebiyat metinlerinin ve özel konuşmaların iyi anlaşılabilmesi için bu söz sanat –

larının çok iyi bilinmesi gerekir ……

Şimdi söz sanatları konu başlığımızı daha iyi anlayabilmemiz için bölümlerini

öğrenelim …..


Söz sanatları 3 başlık altında incelenir :

1- Mecazlar
2- Anlamla ilgili sanatlar
3- Sözle ilgili sanatlar .


1- M E C A Z L A R : ( değişmece )

___ Sözcükleri gerçek anlamları dışında kullanılarak yapılan sanatlardır ….


** Dile canlılık , güç ve etkinlik kazandırılmaktadır …..

** Okuyucu ve dinleyiciler üzerinde bu söz sanatları etkili olmaktadır .

** Türkçe ‘ nin mecaz / değişmece bakımından zengin olması bu söz sanatının

bol ve kolayca kullanılmasına olanak sağlamaktadır ..


a- Teşbih / benzetme
b- İstiare / eğretileme
c- Mecaz-ı mürsel / düz değişmece
d- Tariz / dokundurma
e- Kinaye / mecaz anlamda kullanma
f- Teşhis ve intak / kişileştirme ve konuşturma

gibi alt başlıklarda incelenir . Şimdi bu alt başlıkları birer birer açıklayalım .


a- Teşbih / benzetme :

Sözü daha etkili kılabilmek için , aralarında türlü yönlerden ilgi bulunan iki şeyden,

Benzerlik bakımından güçsüz olan sözü , nitelikçe daha üstün olan söze benzetmek tir …

Teşbihte / benzetmede 4 öge vardır …

Benzetilen
Kendisine benzetilen
Benzetme yönü
Benzetme edatı / aracı ….


Örnek :

Koca kız , çocuk gibi oyuncaklarla oynuyor .

Benzetilen : Koca kız
Kendisine benzetilen : çocuk
Benzetme edatı / aracı : gibi
Benzetme yönü : oyuncaklarla oynuyor .


Her teşbihte / benzetmede bu 4 öge kullanılmaz .
Benzetme edatı veya benzetme yönü söylenmeyebilir .

Örnek1:

Yanmış bir tavan gibi çöken akşam altında
Dinleriz , haykırarak kaçan kargaları . ( Ziya Osman Saba )


Burada ‘’ akşam ‘’ , ‘’ yanmış bir tavana ‘’ benzetilmektedir .

Örnek 2 :

Altın kemerler gibi
Hatıralar önümüzde . ( Behçet Necatigil )

Burada ‘’ hatıralar ‘’ , ‘’ altın kemerlere ‘’ benzetilmektedir .



b- İstiare / eğretileme :

Bir şeyi , kendi adının dışında , türlü yönlerden benzediği başka bir şeyin adıyla

anmak demektir .

yaygın kullanılan 2 çeşidi vardır .

Açık istiare / eğretileme :

___ Kendisine benzetilen ile yapılır .

Örnek1 :

Gümüş bir dumanla kapandı her yer . ( Ömer Bedrettin Uşaklı )

Burada ‘’ gümüş bir dumanla ‘’ , ‘’ sis ‘’ anlatılmıştır .


Örnek 2 :


Sarı , yeşil ve mavi fanuslar iç içedir
Ve hepsinin içinde kıpkızıl bir portakal . ( Fazıl Hüsnü Dağlarca )

Burada ‘’ portakal ‘’ söyleniyor .
Güneş , söylenmiyor .


Kapalı istiare / eğretileme :


___ benzetilen ile yapılır ….


Örnek 1 :

Siyah selvi divan durur .
Başucunda bütün gece . ( Orhon Seyfi Orhon )

Burada ‘’ siyah selvi ‘’ söyleniyor .
‘’ insan ‘’ söylenmiyor .



Örnek 2 :


Yapraktan saçını yerlere yaymış
Sonbahar ağlıyor ayaklarında . ( Necip Fazıl Kısakürek )


Burada ‘’ sonbahar ‘’ söyleniyor .
‘’ genç kız , sevgili ‘’ söylenmiyor .




c- Mecaz-ı mürsel / düz değişmece :

___ Bir sözü gerçek anlamının dışında , benzetme amacı gütmeden kullanmak

vardır .


örnek 1 :

Dalgalan sen de şafaklar gibi ey şanlı hilal . ( Mehmet Akif Ersoy )

Burada ‘’ bayrak ‘’ yerine ‘’ hilal ‘’ söyleniyor …


Örnek 2 :


Deli eder insanı bu dünya
Bu gece , bu yıldızlar , bu koku
Bu tepeden tırnağa çiçek açmış bu ağaç . ( Orhan Veli Kanık )

Burada ‘’ bahar ‘’ yerine ‘’ çiçek açmış ağaç ‘’ söyleniyor .



d- Tariz / dokundurma :

___ Bir sözü üstü kapalı söyleyerek ya da tersini kastederek bir kimseyi kınama , iğ-

neleme sanatıdır .

örnek 1 :

Bir yetim görünce döktür dişini
Bozmağa çalış halkın işini
Günde yüz adamın vur kır dişini
Bir yaralı sarmak için yeltenme . ( huziri )



e- Kinaye / mecazlı anlamda kullanma :

___ Bir sözü , gerçek anlamı dışında , benzetme amacı gütmeden mecazlı / değişmece

anlamda kullanma dır …..


örnek 1 :

Gönlüm gibi ey name gidip yarda kaldın
Baş üzre yerin var , ham-ı destarda kaldın . ( Nail’i Kadim )

Burada ‘’ baş üzre yerin var ‘’ sözü , ‘’ çok değerlisin ‘’ anlamında kullanılmıştır .


Örnek 2 :


Ey benim sarı tamburam
Sen ne için inilersin?
İçim oyuk , derdim büyük ,
Ben anınçün inilerim . ( Pir Sultan Abdal )

Burada ‘’ içim oyuk ‘’ sözü , ‘’ dertliyim ‘’ anlamında kullanılmıştır ..



f- Teşhis ve intak / kişileştirme ve konuşturma :


___ İnsan dışında ki canlı veya cansız varlıkları , insan kişiliğinde gösterme ve

insan gibi konuşturma sanatıdır …


örnek :

İçmiş gibi geceyi bir yudumda
Göğün mağrur bakışlı bulutları . ( Baki Suha Ediboğlu )


Burada ‘’ bulutların ‘’ insan gibi bakışları söyleniyor …..




2 - ANLAMLA İLGİLİ SANATLAR :


___ Sözcüklerin gerçek anlamlarıyla , bazen nükteli / ince anlamlı , zarif ve şakalı söz , ancak dikkat edilirse anlaşılan ince anlamlı söyleşiye de başvurularak yapılan sanatlar anlamla ilgili sanatlardır .


a- İlham / andırış
b- Tevriye / artsama
c- Tenasüp / oranlama
d- Leff ü neşr / dür – yay
e- Tecahül-i arif / bilmezlikten gelme
f- Hüsn-i ta’lil / güzel neden gösterme
g- Mübalağa / abartma
h- Tezat / karşıtlık
i- Tekrir / yineleme
j- Rücu / dönüş
k- Kat / kesme
l- Terdit / beklenmezlik
m- İltifat / okşayış
n- Telmih / anıştırma
o- İrsal-i mesel / atasözü kullanma alt başlıklarında incelenir .



Şimdi bu alt başlıkları anlam ve örnekler ile anlamaya çalışalım …


a- İlham / andırış – esindirmek – esinlemek :

___ İki veya daha çok anlamı olan bir sözcüğü , bütün anlamlarını kasterek kullanmak sanatıdır .

Örnek :

Dedim dilber niçin sararıp soldun
Dedi çekticeğim dil yaresidir . ( Gevheri )

Burada ‘’ dil yaresi ‘’ ; ‘’ gönül yarası ‘’ ve ‘’ dilin / sözün yol açtığı yara ‘’

anlamlarında kullanılmıştır .




b- Tevriye / artsama :

___ İki veya daha çok anlamı olan bir sözcüğün yakın anlamını söyleyip , uzak

anlamını kastederek kullanma sanatıdır .


örnek :

Gül gülse daim ağlasa bülbül aceb değül
Zira kimine ağla demişler kimine gül . ( Zati )

Burada ‘’ gül ‘’ ; hem gülmek hem de gül adlı çiçek anlamlarında kullanılmıştır.


c- Tenasüp / oranlama :

___ Konu , anlam veya başka yönlerden ilgili sözcükleri bir arada bulundurarak

kullanma sanatıdır .

örnek 1:

Akla yelken edip urdukça kıyıda küreği
Anafor suların akıntı gibi çağlattık. ( Sururi )

Burada yelken , kıyı , kürek , anafor , su , akıntı , çağlatmak sözcükleri


Örnek 2:

Küçüktüm , küçücüktüm
Oltayı attım denize
Bir üşüşüverdi balıklar
Denizi gördüm . ( Orhan Veli Kanık )


Burada deniz , olta , balık sözcükleri .



d- Leff ü nesr / dür - yay :

___ Bir beyit ( aralarında anlam ilişkisi bulunan 2 mısradan oluşan şiir parçası )

içinde; birinci dizede / satır – mısrada iki veya daha çok şeyden söz edip , ikinci

dizede bunlarla ilgili benzerlikleri ve karşılıkları vererek kullanma sanatıdır …

örnek :

Bağda zülf ü ruhun andıkça bu kimdir deyü
Sünbül ü gül birbirinden sual eyler beni . ( Nedim )

Zülf : şakaklardan sarkan saç .

Burada ‘’ zülf ile yanak ‘’ , ‘’ sünbül ile gül ‘’ .


Örnek :


Şekerdir leblerin / dudakların , incidir dişlerin
Cevherdir gözlerin , hilaldir kaşların . ( Gevheri )

Burada ‘’ leb / dudak ile diş ‘’ ve ‘’ göz ile kaş ‘’ .



e- Tecahül - i arif / bilmezlikten gelme :

___ Bildiğimiz bir şeyi sanki bilmiyormuşuz veya başka türlü biliyormuş gibi

gösterek anlatmak sanatıdır …

örnek :

Ey şuh Nedima ile bir seyrin işittik
Tenhaca varıp Göksuya bir işret var içinde . ( Nedim )

Burada şair sevgilisi ile gezmeye çıkıyor ama bunu sanki başkasından işitniş gibi davranıyor ..


f- Hüsn – i ta’ lil / güzel sebep gösterme :

___ Herhangi bir olayın oluşuşunu , hayali ve güzel bir sebebe bağlamak sanatıdır .

Örnek :

Görünen yıldız değil , yer yer delinmiştir felek
Gün yüzünün hasretiyle tir-i ahımdan benim . ( Necati )


Burada felek : gökyüzü ; tir-i ah : ah oku …
 Kullanıcı bilgilerini göster Özel mesaj gönder Alıntıyla Cevap Gönder Başa dön 
İdris-Abi



Kayıt: 27.03.2005
Üye No: 3,006
Şehir: İstanbul
Offline




Tarih: 27 Haziran 2006, 22:12 Tek mesaj gösterimi32

a- Mübalağa / abartma :


___ Bir sözün etkisini güçlendirmek amacıyla bir şeyi olduğundan büyük veya az

göstermek sanatıdır .



örnek :


Yazılıp ermeye payanına dek name – i şevk
Hep ağaçlar kalem olsa kamu yaprak kağıd . ( Necati )

Burada bütün ağaçların kalem , bütün yaprakların kağıd olarak kullanmak istenmesi abartıdır.


h-Tezat / karşıtlık :


___ İki şey arasında terslikleri , karşıtlıkları söyleme sanatıdır .

Örnek :

Dil gitti gerçi yerine kondu hazer gam
Biri gider biri gelir oldu belalıların . ( Şeyhülislam Yahya )

Burada gitmek – gelmek .


Örnek :

İşkence yaptıkça bana gülerdi
Benim sadık yarim kara topraktır . ( Aşık Veysel )


Burada işkence yapmak - gülmek ..


i-Tekrir / yineleme :



___ Bazı sözcüklerin , anlatımı ve ses güzelliğini güçlendirmek için yinelenmesi / tek-

rarlanmasısanatıdır .



örnek :

Büyüksün ilahi büyüksün büyük
Büyüklük yanında kalır pek küçük . ( Ali Haydar Bey )

Burad ‘’ büyük ‘’ sözcüğü yinelenmektedir .



j- Rücu / dönüş :



___ Söylenen bir sözü geri çevirip onun yerine daha güçlü bir düşünceyi söyleme

sanatıdır .



örnek :

Ferda senin dedim , beni alkışladın , hayır
Her şey vediadır sana , ey genç . ( Tevfik Fikret )

Burada ferda : yarın – gelecek
Vedia : emanet


k- Kat / kesme :



___ Etkisini azaltmak için sözü , arkası kendiliğinden anlaşılacak şekilde yarıda

bırakma sanatıdır …


örnek:


Ey kimsesiz , avare çocuklar … Hele sizler
Hele sizler … ( Tevfik Fikret )

Örnek :

Desem ki : ‘’ Ben seni … ‘’ yok , dinlemez ki , hiddet eder
Niçin ? Bu sözde ne var ? Sanki hiddet etse , ne der ? ( Orhon Seyfi Orhon )





l - Terdit / beklenmezlik :



___ Sözü , beklenmedik çarpıcı bir sonuçla belirtme sanatıdır .

Örnek :


Neler yapmadık şu vatan için
Kimimiz öldük
Kimimiz nutuk söyledik . ( Orhan Veli Kanık )



m - İltifat / okşayış :



___ Söz arasında , o an hemen uyanıveren bir coşku ile sözü birine veya bir şeye

yönelterek seslenme sanatıdır .



örnek :

Vurulup tertemiz alnından uzanmış yatıyor
Bir hilal uğruna ya Rab , ne güneşler batıyor
Ey bu topraklar için toprağa düşmüş asker
Gökten ecdad inerek öpse o pak alnı değer . ( Mehmet Akif Ersoy )



n - Telmih / anıştırma – imleme :


___ Söz arasında ünlü bir olayı , bir atasözünü , bir şiir parçasını , bir özdeyişi

anımsatma sanatıdır .



örnek :

Gökyüzünde İsa ile , Tur dağında Musa ile
Elimdeki asa ile çağırayım Mevlam seni . ( Yunus Emre )



o - İrsal – i mesel / atasözü kullanma :


___ Bir düşünceyi atasözleri , özdeyişler ekleyerek güçlendirme sanatıdır :



Örnek :

Balık baştan kokar, bunu bilmemek
Seyrani gafilin ahmaklığından . ( Seyrani )


Burada ‘’ Balık baştan kokar ‘’

gibi ……





3 – SÖZLE İLGİLİ SANATLAR :

___ Sözcüğün anlamı hiçbir şekilde dikkate alınmaz ,
Yalnızca yapısına , söyleyişine ve yazılışına bakalırak kullanılan sanattır ….



a- Cinas / çok anlamlı kelimeyi her defasında başka bir anlamını öngörerek birbirine yakın birkaç yerde kullanma – çok anlamlı olan bir kelimeyi iyi anlamını kullanır görünerek kötüsünü kullanma k .


b- Kalb / evirmece


c- Akis / çaprazlama

Alt başlıklarda kullanılır …..


a – Cinas :


___ Söylenişleri bir , anlamları ayrı olan sözcükleri bir arada kullanma sanatıdır .Örnek :

Ben aşıkım el göğüste yüz yerde
El efendim del sinemi yüz yerde . ( Gevheri )

Burada ;

Yüz = surat , çehre
Yüz = 100 sayısı


b - Kalb / evirmece :


____ Bir sözcüğün harflerinin yerlerini değiştirerek başka yeni sözcükler yapma

sanatıdır ….


Örnek :

Belin nişanını sordum lebinden eydür kim
Dilin tut eyleme kali ki bunda sığmaz kıl ( Şeyhi )

Burada ;

Bel = bel
Leb = dudak



d- Akis / çaprazlama :


___ Bir dizede / mısrada ya da cümlede iki sözcük ya da tamlamayı aynı ya da

başka tümcede yeri değiştirilmiş olarak yineleme sanatıdır ..



örnek :


Kalem böyle çalınmıştır yazıma
Yazım kışa uymaz , kışım yazıma . ( Gevheri )

Örnek :

Hem yürüsem , hem söylesem
Hem söylesem, hem yürüsem . ( Arif Damar )



Ayrıca :

Leb / dudak değmez :

İçinde b , m , f , p , v gibi dudak ünsüzleri kullanmadan yazılan şiire bu ad /

isim verilir .




******* Sevgi ve hoşgörü diliyorum ..... Saygılar Saygılar Saygılar Saygılar Saygılar Saygılar Saygılar
___
 Kullanıcı bilgilerini göster Özel mesaj gönder Alıntıyla Cevap Gönder Başa dön 
xpraying_angelx



Kayıt: 22.01.2006
Üye No: 46,407
Şehir: İstanbul
Offline




Tarih: 08 Ağustos 2006, 14:27 Tek mesaj gösterimi33

Okeyy Okeyy slcn slcn Süperrrrrr Süperrrrrr Tebrikler Süperrrrrr Süperrrrrr slcn slcn Okeyy Okeyy



İnsan ailesiyle gurur duymasın da ne yapsın...

Hayatının her noktasına sevgi çiçeklerini ekmiş ve bol bol dağıtmış güzel insan...
Babacığım...
Ellerine, yüreğine sağlık....

Seni Seviyorum..






Melek ama..
 Kullanıcı bilgilerini göster Özel mesaj gönder Alıntıyla Cevap Gönder Başa dön 
semeah
Emektar
Emektar


Kayıt: 07.10.2005
Üye No: 31,283
Şehir: istanbul
Offline




Tarih: 08 Ağustos 2006, 17:31 Tek mesaj gösterimi34

Öpücük BENDE BENDE XPRAYING-ANGELX Öpücük

Heyoo BABİŞ....
ÖPÜYORUM SENİ.... Öpücük Heyoo





_________________
Sanal Alemin Gerçek Dostlarına....


 Kullanıcı bilgilerini göster Özel mesaj gönder Alıntıyla Cevap Gönder Başa dön 
İdris-Abi



Kayıt: 27.03.2005
Üye No: 3,006
Şehir: İstanbul
Offline




Tarih: 08 Ağustos 2006, 19:29 Tek mesaj gösterimi35

Başta sizler olmak üzere ......

Tüm Atatürk gençliğini seviyorum ....

Saygılar Saygılar Saygılar Saygılar Saygılar Saygılar Saygılar Saygılar
 Kullanıcı bilgilerini göster Özel mesaj gönder Alıntıyla Cevap Gönder Başa dön 
Kroker
Dirty Old Man


Kayıt: 04.05.2005
Üye No: 7,398
Şehir: İskenderun
Offline




Tarih: 29 Ağustos 2006, 12:45 Tek mesaj gösterimi36

Anadil insanın vatanıdır, ona sahip çıkalım, teşekkürler İdris-Abi eşsiz bir çalışma olmuş umarım dostlar bakıp geçmiyorlardır.




_________________
Birinin beni sevdiğine inanmama gururum manidir.
NIETSCHE
 Kullanıcı bilgilerini göster Özel mesaj gönder Alıntıyla Cevap Gönder Başa dön 
soulcalibur
Captain Jack Sparrow


Kayıt: 31.12.2005
Üye No: 42,880
Şehir: İstanbul
Offline




Tarih: 04 Eylül 2006, 09:52 Tek mesaj gösterimi37

Süper ya çok hoşuma gitti bu çalışma...

Prof.Dr.Oktay Sinanoğlu'nun bir sözü varya bizim dilimiz öyle bir dildir ki Matematik gibidir..Her babayiğit ÖĞRENEMEZ....

LÜTFEN DİLİMİZE SAHİP ÇIKALIM!!!!!!




_________________
See you , in another life brother ..
 Kullanıcı bilgilerini göster Özel mesaj gönder Alıntıyla Cevap Gönder Başa dön 
MertCn
_Photography_
TurkBoard Fan


Kayıt: 11.03.2006
Üye No: 52,071
Şehir: Köln
Offline




Tarih: 14 Eylül 2006, 00:04 Tek mesaj gösterimi38

konuşmadan önce 2 kere düşüncenki yanlış anlaşımasın




_________________

 Kullanıcı bilgilerini göster Özel mesaj gönder Kullanıcının web sitesini ziyaret et Alıntıyla Cevap Gönder Başa dön 
Nursa75



Kayıt: 28.12.2005
Üye No: 42,408
Offline




Tarih: 26 Eylül 2006, 09:31 Tek mesaj gösterimi39

Görülen o ki hiç birimiz doğru dürüst tam bir Türkçe konuşamıyoruz bilmiyoruz çünkü tam anlamı ile öğretmiyorlar. Son zamanlarda Türke Türkçeye öyle ihtiyacımız varki bu ülkede. Türkçe giderse herşey gider diyorum ama bu bizim elimizde. Güzel bir çalışma tebrik ederim. Çok teşekkürler.
 Kullanıcı bilgilerini göster Özel mesaj gönder Alıntıyla Cevap Gönder Başa dön 
İdris-Abi



Kayıt: 27.03.2005
Üye No: 3,006
Şehir: İstanbul
Offline




Tarih: 15 Ekim 2006, 18:26 Tek mesaj gösterimi40

Sizler bizim ÇİÇEKLERİMİZSİNİZ ....... Saygılar Saygılar


Sadece DİLİMİZİ değil TARİHİMİZİ de çok iyi bilmek

zorundayız diye düşünüyorum ......

Hele bu gün ve yarınlar için .......

Artık şu gerçeği görmemiz gerekiyor .....

Bize , bizden başka DOST yok .......

Başta Fransa olmak üzere AB'nin ve Amerika'nın yaptıklarını bir düşünelim ......

Sevgimle kalasınız ..... Saygılar Saygılar
 Kullanıcı bilgilerini göster Özel mesaj gönder Alıntıyla Cevap Gönder Başa dön 
Mesajları göster:   
Yeni Başlık Gönder Cevap Gönder 4. sayfa (Toplam 7 sayfa) [Bu başlıkta 65 mesaj bulunuyor]
Sayfa::  4
« Önceki başlıkSonraki başlık »


Bu forumda yeni konular açamazsınız
Bu forumdaki mesajlara cevap veremezsiniz
Bu forumdaki mesajlarınızı değiştiremezsiniz
Bu forumdaki mesajlarınızı silemezsiniz
Bu forumdaki anketlerde oy kullanamazsınız
Bu foruma eklenti dosyaları gönderemezsiniz
Bu forumdaki dosyaları indiremezsiniz